قانون ارتش جمهوری اسلامی ایران

- در زمان جنگ در صورت ضرورت ممکن است زمان اجرای آموزش‌های مذکور در این قانون با حفظ سطح کیفی آموزش به پیشنهاد نیروها و سازمان‌ها با هماهنگی ستاد مشترک و تصویب شورای عالی دفاع تقلیل یابد.

- ارتش موظف است با همکاری نهضت سواد آموزی برای پرسنل امکانات سواد آموزی را فراهم آورد. بخش دوم- ترفیعات

- ترفیع عبارت است از نیل به درجه یا رتبه بالا برابر مقررات این قانون. تبصره- ترفیعات و روش اجرای آن به موجب آیین‌نامه‌ای خواهد بود که به وسیله ستاد مشترک تهیه می‌گردد و اجرای آن منوط به تصویب فرماندهی کل می‌باشد.

- ترتیب درجات پرسنل نظامی زمینی و هوایی و درجات معادل آن در نیروی دریایی به شرح زیر است: ۱- سرباز ناوی ۲- سربازدوم ناوی دوم ۳- سربازیکم ناوی یکم ۴- سرجوخه سرناوی ۵- گروهبان سوم مهناوی سوم ۶- گروهبان دوم مهناوی دوم ۷- گروهبان یکم مهناوی یکم ۸- استواردوم ناواستواردوم ۹- استواریکم ناواستواریکم ۱۰- ستوان سوم ناوبان سوم ۱۱- ستوان دوم ناوبان دوم ۱۲- ستوان یکم ناوبان یکم ۱۳- سروان ناوسروان ۱۴- سرگرد ناخداسوم ۱۵- سرهنگ دوم ناخدادوم ۱۶- سرهنگ ناخدایکم ۱۷- سرتیپدوم دریاداردوم ۱۸- سرتیپ دریادار ۱۹- سرلشکر دریابان ۲۰- سپهبد دریاسالار تبصره- در کلیه مواردی که در این قانون عناوین درجات پرسنل نیروی زمینی و هوایی ذکر شده است در مورد پرسنل نیروی دریایی عناوین درجات معادل آن مورد نظر می‌باشد.

- فارغ‌التحصیلان آموزشگاه نظامی به درجه گروهبان دومی نائل و حداقل مدت توقف آنان در تمامی درجات تا درجه ستوان سومی چهار سال و از آن به تعهد ۵ سال خواهد بود. تبصره ۱- پرسنلی که مدرک تحصیلی پایان دوره دبیرستان داشته باشند پس از ارائه مدرک دیپلم متوسط مدت توقف در درجات ستوان سومی به بعد برای آنان حداقل چهار سال خواهد بود. تبصره ۲- پرسنلی که با مدرک تحصیلی پائین‌تر از دیپلم به استخدام ارتش درآمده‌اند در صورتی که موفق به اخذ مدارک تحصیلی بالاتر گردند به ازاء‌هر سال تحصیلی تا مدرک دیپلم از نُه ماه ارشدیت برخوردار خواهند شد. (الحاقی مصوب ۱۳۸۱/۱/۲۱)

- فارغ‌التحصیلان دوره اول دانشکده علوم نظامی به درجه ستوان سومی نائل می‌شوند و حداقل مدت توقف آنها در تمامی درجات بعدی چهار سال خواهد بود که در نهایت به درجه سرهنگی خواهند رسید. تبصره- در موارد استثنایی به تشخیص شورای عالی دفاع و در صورت تصویب فرماندهی کل درجه سرتیپ دومی به صورت درجه تشویقی به این پرسنل اعطا می‌گردد.

- فارغ‌التحصیلان دوره دوم دانشکده علوم نظامی به درجه ستوان دومی نائل و حداقل مدت توقف آنها در تمامی درجات تا درجه سرتیپ دومی چهار سال خواهد بود. تبصره- در مورد کسانی که به درجه سرتیپ دومی نائل شده‌اند و دانشکده فرماندهی و ستاد را طی نموده یا مدارک تحصیلی فوق لیسانس و بالاتر مورد نیاز و قابل قبول ارتش را دارند، ارتقا به درجات سرتیپی، سرلشکری و سپهبدی بر حسب نیاز با پیشنهاد شورای عالی دفاع منوط به تصویب فرماندهی کل خواهد بود.

- چنانچه در اساسنامه طول هر یک از دوره‌ها و مراکز آموزشی بدو خدمت بر اساس نیاز نیرو یا سازمان مربوط بیش از حداقل زمان تعیین شده برای دوره‌های مشابه در سطح ارتش تعیین شود، پرسنل تحت آموزش پس از گذشت حداقل زمان، از حقوق و دیگر امتیازات درجه ای که پس از طی دوره بدان نائل خواهند شد، برخورداری می‌گردند. استفاده از درجه موکول به اتمام دوره آموزشی می‌باشد.

- وضعیت ترفیعات پرسنل نظامی فارغ‌التحصیل مدارس و موسسات آموزش عالی و دانشگاه‌ها پس از استخدام و طی دوره آموزش نظامی، حسب مورد به قرار زیر خواهد بود: الف- دارندگان مدارک فوق دیپلم به درجه ستوان سومی نائل می‌شوند و ترفیعات بعدی آنان تابع مقررات ماده ۶۶ این قانون خواهد بود. ب- دارندگان مدارک لیسانس به درجه ستوان دومی نائل می‌شوند و ترفیعات بعدی آنان تابع مقررات ماده ۶۷ این قانون خواهد بود. ج- دارندگان مدارک بالاتر در ازا هر سال تحصیلی بالاتر از لیسانس با معادل آن از دو سال ارشدیت نسبت به دارندگان مدرک لیسانس و در ازا هر چهار سال ارشدیت از یک درجه بالاتر برخوردار می‌گردند و ترفیعات بعدی آنان تابع مقررات ماده ۶۷ این قانون خواهد بود.

- با پرسنلی که در طور خدمت موفق به اخذ و ارائه مدارک تحصیلی فوق دیپلم و بالاتر مورد نیاز و قابل قبول ارتش شوند به ترتیب زیر رفتار می‌شود: الف- چنانچه در زمان ارائه مدرک تحصیلی درجه آنان پائین تر از درجات ورودی مدرک ارائه شده باشد، به درجات ورودی مدرک جدید برابر مقررات ماده ۶۹ این قانون نائل می‌شوند. ب- چنانچه در زمان ارائه مدرک تحصیلی درجه آنان بالاتر از درجات ورودی مدرک ارائه شده باشد، صرفا ترفیعات بعدی آنان بر اساس مدرک تحصیلی جدید تابع مقررات ماده ۶۹ این قانون خواهد بود.

- پرسنل پیمانی پس از طی دوره آموزشی لازم به درجات یا رتبه‌های زیر نائل می‌گردند: الف- دارندگان مدرک پایان دوره ابتدایی به درجه گروهبان سومی یا رتبه ۲ ب- دارندگان مدرک پایان دوره راهنمایی به درجه گروهبان دومی یا رتبه ۵ ج- دارندگان مدرک پایان دوره دبیرستان به درجه گروهبان یکمی یا رتبه ۷ د- دارندگان مدرک فوق دیپلم به درجه ستوان سومی یا رتبه ۱۰ ه- دارندگان مدرک لیسانس به درجه ستوان دومی یا رتبه ۱۱ و- دارندگان مدرک بالاتر در ازا هر سال تحصیلی بالاتر از لیسانس از دو سال ارشدیت نسبت به دارندگان مدرک لیسانس و در ازا هر چهار سال ارشدیت از یک درجه یا رتبه بالاتر برخوردار می‌گردند. تبصره- پرسنل پیمانی که برابر مقررات این قانون در کادر ثابت استخدام می‌شوند چنانچه آموزش‌های مورد نیاز کادر ثابت را طی نکرده باشند می بایست آن را طی نموده و چنانچه درجه آنان پس از آموزشهای مزبور برابر درجات پیمانی آنان نباشد، مدت خدمت پیمانی در آن درجه جز سابقه ترفیع منظور خواهد شد.

- پرسنل وظیفه از نظر نیل به درجات تابع مقررات قانون خدمت وظیفه عمومی می‌باشند.

- اولین رتبه کارمندان موضوع بند الف ماده ۳۱ این قانون در بدو استخدام با مدرک پنجم ابتدایی ت2ت با مدرک پایان دوره راهنمایی ته با مدرک پایان دوره دبیرستان ت9ت و با مدرک تحصیلی بالاتر از دیپلم به ازا هر دو سال تحصیل بالاتر از دیپلم یک رتبه بالاتر از «۹» می‌باشد. تبصره ۱- در صورتی که تعداد سنوات تحصیلی بالاتر از دیپلم، فرد باشد به ازا آخرین سال تحصیلی از دو سال ارشدیت برخوردار می‌گردند. تبصره ۲- کارمندان موضوع این ماده که در طول خدمت مدرک تحصیلی بالاتر از مدرک ارائه شده در بدو استخدام که مورد نیاز سازمان باشد ارائه نمایند چنانچه در زمان ارائه مدرک جدید رتبه خدمتی آنان بالاتر از رتبه ورودی مدرک ارائه شده باشد رتبه آنان به رتبه ورودی مدرک تغییر یافته و از مزایای مقرره مربوط به آن، در طول خدمت استفاده خواهند نمود. چنانچه در زمان ارائه مدرک تحصیلی رتبه آنان بالاتر از رتبه ورودی مدرک ارائه شده باشد صرفا ترفیعات بعدی آنان بر اساس مدرک تحصیلی جدید انجام خواهد شد.

- اولین رتبه کارمندان موضوع بند ب ماده ۳۱ این قانون که با مهارتی در یکی از رده‌های یک تا سه برای مشاغلی استخدام می‌شوند که از نظر پیچیدگی و سختی در یکی از گروه‌های یک تا سه قرار دارند به شرح زیر می‌باشد: الف- رده ۱ گروه ۱، رتبه (۱). ب- رده ۲ گروه ۱ و رده ۲، رتبه (۳). ج- رده ۳ گروه ۱ و رده ۲ گروه ۲ و رده ۱ گروه ۳، رتبه (۵). د- رده ۳ گروه ۲ و رده ۲ گروه ۳، رتبه (۷). ه- رده ۳ گروه ۳، رتبه (۹). تبصره ۱- کارمندان موضوع بند الف این ماده در صورت داشتن مدرک پایان دوره ابتدایی از یک سال ارشدیت و کلیه کارمندان موضوع این ماده در صورت داشتن مدرک پایان دوره راهنمایی از چهار سال ارشدیت و به شرط داشتن مدرک پایان دوره دبیرستان از ۶ سال ارشدیت برخوردار می‌گردند. و در صورتی که در طول خدمت موفق به اخذ و ارائه این مدارک گردند و از مدت خدمت آنها حداقل پنج سال باقی مانده باشد از تاریخ ارائه مدرک از ارشدیت مربوط برخوردار خواهند شد. تبصره ۲- کارمندان موضوع این ماده در صورتی که در طول خدمت موفق شوند در شغلی که در گروه بالاتری قرار دارد، به تایید کمیسیون ماده ۴۱ این قانون با یکی از رده‌های سه‌گانه مهارت انجام وظیفه نمایند، در صورت نیاز سازمان به گروه شغلی مزبور انتقال یافته و چنانچه رتبه ورودی رده مهارت و گروه شغلی جدید، بالاتر از رتبه آنان در زمان انتصاب در شغل جدید باشد از زمان انتصاب، رتبه آنان به رتبه ورودی مزبور تغییر یافته و از مزایای مقرره مربوط به آن در طول خدمت استفاده خواهند نمود.

- تعداد رتبه‌ها برای کارمندان موضوع مواد ۷۳ و ۷۴ این قانون ۲۰ رتبه بوده و کارمندان مزبور در صورت شایستگی و کارآیی هر چهار سال یک رتبه ارتقا خواهند یافت.

- کارمندانی که دوره‌های طولی آموزشی را در ارتش یا وزارت دفاع طی نمایند به ازا هر سال آموزش از دو سال ارشدیت و هر دو سال آموزش از یک مرتبه بالاتر برخوردار می‌گردند.

- ستاد مشترک و وزارت دفاع موظفند همه ساله نیازمندی‌های تخصصی و تحصیلی ارتش و وزارت دفاع را اعلام نمایند و تا پرسنل بتوانند در صورت تمایل در رشته‌های مزبور تحصیل کنند.

- ترفیع پرسنل با رعایت مقررات این قانون منوط به تصویب مقامات زیر خواهد بود: الف- نظامیان تا درجه ستوان دومی و کلیه کارمندان. در نیروها، فرمانده نیروی مربوط در وزارت دفاع و ستاد مشترک، وزیر دفاع و رییس ستاد مشترک. ب- از درجه ستوان یکمی به بالا، فرماندهی کل.

- وضعیت پرسنل در کلیه مراحل خدمت از نظر مکتبی به وسیله سازمان عقیدتی سیاسی، از نظر امنیتی به وسیله سازمان حفاظت اطلاعات و از نظر کارایی توسط کمیسیون ارزیابی مورد بررسی قرار می‌گیرد تا در ترفیعات و انتصابات ملاک عمل واقع شود. تبصره- وزارت دفاع و ستاد مشترک در زمینه ارزیابی کارآیی، سازمان عقیدتی سیاسی در زمینه صلاحیت مکتبی و سازمان حفاظت و اطلاعات در زمینه صلاحیت امنیتی، آیین‌نامه اجرایی ماموریت محوله در این ماده را تهیه و به تصویب شورای عالی دفاع می رسانند.

- برای ترفیع، پرسنل علاوه بر حائز بودن کلیه شرایط مقرر در این قانون و ضوابط مربوط بایستی قبلا یا همزمان با ترفیع در شغل سازمانی بالاتر منصوب شده باشند. تبصره ۱- وزارت دفاع و ستاد مشترک با هماهنگی نیروهای سه‌گانه مکلفند حتی‌الامکان پیش‌بینی‌های لازم را در زمینه‌های استخدام، آموزش و گردش مشاغل سازمانی به نحوی انجام دهند که پرسنل به علت نداشتن محل سازمانی از نیل به ترفیع محروم نگردند. تبصره ۲- وضعیت ترفیعاتی پرسنل منتسب و همچنین مامورین به مناطق جنگی مطابق دستورالعملی می‌باشد که از طریق ستاد مشترک با هماهنگی نیروها تهیه و به تصویب شورای عالی دفاع خواهد رسید. تبصره ۳- ایجاد یا بالا بردن محل سازمانی به منظور ترفیع پرسنل ممنوع است.

- ستاد مشترک با هماهنگی نیروهای سه‌گانه مکلفند حداکثر ظرف مدت یک سال پس از تصویب این قانون محل‌های سازمانی ارتش را مورد بررسی قرار داده و ضرورت نظامی یا کارمندی یا مشترک بودن شغل را تعیین و درجات و رتبه‌های متناسب برای هر محل سازمانی را در نظر بگیرند. وزارت دفاع نیز مکلف است نسبت به این تجدید‌نظر در مورد محل‌های سازمانی خود با هماهنگی سازمان امور اداری و استخدامی اقدام نماید.

- تعداد و ترکیب نیروی انسانی ارتش و همچنین نسبت به درجه‌ها و رتبه‌های آنان بر مبنای خط مشی، استراتژی و تهدیدات، برابر جداول سازمان و تجهیزات مصوب و به نسبتی که به وسیله ستاد مشترک تعیین و پس از تایید شورای عالی دفاع به تصویب فرماندهی کل خواهد رسید مشخص می‌گردد.

- کلیه پرسنل برای نیل به درجه یا رتبه بالاتر باید مدت توقف مقرر در درجه یا رتبه مربوط را برابر ضوابط مقررات این قانون طی نمایند و جز در مورد پرسنل منتسب، حداقل نصف آن در آخرین درجه یا رتبه در شغل سازمانی باشند.

- دادن ارشدیت به پرسنلی که خود رشادت، فداکاری، تلاش، ابتکار و خلاقیت فوق‌العاده و ارزنده نشان می‌دهند تابع شرایط عمومی ترفیعات نبوده و با پیشنهاد فرماندهان یا مسئولان مربوط و تصویب مقامات مصرحه در ماده ۷۸ این قانون خواهد بود.

- در موارد استثنایی به منظور تامین نیازمندی‌های سازمان و حفظ تعادل در سلسله مراتب در مشاغل حساس ممکن است نظامیان با پیشنهاد فرمانده مربوط و تصویب فرماندهی کل حداکثر دو درجه موقت ترفیع یابند. تبصره ۱- پرسنلی که به درجه موقت نائل می‌شوند در تمام مدتی که حق استفاده از درجه مزبور را دارند حقوق همان درجه را دریافت خواهند داشت. تبصره ۲- ترفیع این قبیل پرسنل از لحاظ درجه ثابت تابع مقررات این قانون بوده و نیل به درجه ثابت بالاتر پس از طی حداقل مدت توقف امکان‌پذیر است. تبصره ۳- در صورت رفع نیاز سازمانی یا مشاهده عدم کارآیی و شایستگی درجه موقت سلب می‌گردد. تبصره ۴- در صورتی که مشمولین این ماده در حین استفاده از درجه موقت بازنشسته یا معلول و یا فوت شوند عنوان و مزایای درجه موقت از آنان سلب و ماخذ احتساب حقوق بازنشستگی یا وظیفه و یا مستمری بر مبنای حقوق و درجه ثابت خواهد بود مگر در مورد پرسنل شهید و جانباز که درجه موقت آنان مبنای احتساب حقوق مستمری و وظیفه خواهد بود.

- وضع ترفیع پرسنلی که تحت تعقیب قانونی قرار می‌گیرند به شرح زیر خواهد بود: الف- در صورتی که در مراجع قضایی تحت پیگرد قانونی قرار گیرند و با قرار صادره از مراجع ذیصلاح بازداشت شوند، از تاریخ بازداشت ترفیع معلق می‌گردد، مشروط بر این که تاریخ بازداشت قبل از تاریخ استحقاق ترفیع باشد. ب- در صورتی که پرونده منتهی به صدور رای قطعی برائت یا قرار منع پیگرد و یا موقوفی تعقیب گردد، ترفیع پرسنل از تاریخ استحقاق از این لحاظ بلامانع است. ج- در صورت محکومیت، مدتی که بر اثر اجرای کیفر عملا از خدمت منفک شده‌اند، به حداقل مدت توقف در درجه یا رتبه اضافه خواهد شد. د- محکومیت‌ها به میزانی که مشمول عفو، آزادی مشروط، تعلیق مجازات، تاخیر اجرای حکم و حبس با خدمت قرار گرفته‌اند اثری در ترفیع ندارند.

- مدت توقف در درجه یا رتبه برای پرسنلی که به تنزیل موقت درجه یا رتبه تنبیه می‌شوند بلافاصله پس از انقضای مدت تنبیه، همان قدمتی خواهد بود که در درجه یا رتبه قبل از تنبیه داشته‌اند. فصل چهارم- وضعیت پرسنل از لحاظ خدمت

- وضعیت پرسنل مشمول این قانون از لحاظ خدمت حسب مورد به شرح زیر خواهد بود: الف- خدمت آزمایشی. ب- خدمت آموزشی. ج- حاضر به خدمت. د- مامور. ه- مامور به خدمت. و- مرخصی. ز- غایب. ح- فراری. ط- بازداشت. ی- منتظر خدمت. ک- بدون کار. ل- منتسب.

- خدمت آزمایشی، وضع خدمتی کارمندانی است که برابر مقررات مربوطه به خدمت پذیرفته شده و به منظور ارزیابی شایستگی‌های لازم به مدت ۶ ماه تا دو سال مرحله آزمایشی را می‌گذرانند.

- «خدمت آموزشی» وضع خدمتی پرسنلی است که بدون داشتن شغل سازمانی در یکی از موسسات یا مراکز آموزشی به هزینه ارتش یا وزارت دفاع و یا سازمان‌های وابسته به آنها، آموزش می بینند. تبصره- جز در مورد آموزش‌های بدو استخدام چنانچه دوره آموزش کمتر از شش ماه باشد پرسنل با حفظ محل سازمانی به صورت مامور دوره را طی خواهند نمود و در صورتی که دوره آموزش بیشتر از ۶ ماه باشد پرسنل در دوران آموزش منتسب خواهند شد.