آئین‌نامه اجرائی قانون حفاظت و بهسازی محیط زیست

هیئت وزیران در جلسه مورخ ۳/۱۲/۱۳۵۴ بنا به پیشنهاد شماره ۲۰۹۲–۹۴ مورخ ۳/۱۰/۱۳۵۴ سازمان حفاظت محیط زیست به استناد ماده ۲۱ قانون حفاظت و بهسازی محیط زیست، آئین‌نامه اجرائی قانون حفاظت و بهسازی محیط زیست را به شرح زیر تصویب نمودند: فصل اول– تعاریف

– سازمان حفاظت محیط زیست و شورای عالی حفاظت محیط زیست در این آئین‌نامه بترتیب سازمان و شورای عالی نامیده می‌شوند.

– پارک ملی به محدوده‌ای از منابع طبیعی کشور اعم از جنگل و مرتع و بیشه‌های طبیعی و اراضی جنگلی و دشت و آب و کوهستان اطلاق می‌شود که نمایانگر نمونه‌های برجسته‌ای از مظاهر طبیعی ایران باشد و به منظور حفظ همیشگی وضع زندگی و طبیعی آن و همچنین ایجاد محیط مناسب برای تکثیر و پرورش جانوران وحشی و رشد رستنی‌ها در شرایط کاملا طبیعی تحت حفاظت قرار می‌گیرد.

– آثار طبیعی ملی عبارت از پدیده‌های نمونه و نادر گیاهی یا حیوانی یا اشکال یا مناظر کم نظیر و کیفیات ویژه طبیعی زمین یا درختان کهنسال یادگار تاریخی می‌باشد که با منظور داشتن محدوده متناسبی تحت حفاظت قرار می‌گیرد.

(اصلاحی ۱۳۷۴/۱/۳۰)- پناهگاه حیات وحش به محدوده‌ای از منابع طبیعی کشور اعم از جنگل و مرتع بیشه طبیعی و اراضی جنگلی و دشت و آب و کوهستان اطلاق می‌شود که دارای زیستگاه‌های طبیعی نمونه و شرایط اقلیمی خاص برای جانوران وحشی بوده و به منظور حفظ و یا احیاء این زیستگاه‌ها تحت حفاظت قرار می‌گیرد.

– منطقه حفاظت شده به محدوده‌ای از منابع طبیعی کشور اعم از جنگل و مرتع و دشت و آب و کوهستان اطلاق می‌شود که از لحاظ ضرورت حفظ و تکثیر نسل جانوران وحشی یا حفظ و یا احیاء رستنی‌ها و وضع طبیعی آن دارای اهمیت خاصی بوده و تحت حفاظت قرار می‌گیرد. فصل دوم– مقررات مربوط به پارک‌های ملی– آثار طبیعی ملی– پناهگاه حیات وحش و مناطق حفاظت شده

– هرگونه پیشنهاد برای تعیین مناطق مذکور در بند الف ماده ۳ قانون حفاظت و بهسازی محیط زیست به پیشنهاد سازمان و با رعایت شرایط ذیل صورت می‌گیرد: الف- مشخص نمودن حدود دقیق منطقه مورد نظر و ارائه نقشه آن در مقیاس مناسب. ب- توجیه پیشنهاد و تطبیق وضع طبیعی منطقه پیشنهادی با تعاریف مربوط به هر منطقه.

– تیراندازی و شکار در پارک‌های ملی ممنوع است. در موارد استثنائی که مقتضیات حفظ نسل جانوران وحشی ایجاب نماید سازمان می‌تواند توسط مأمورین خود برحسب مورد اقدامات لازم معمول دارد. تبصره (الحاقی ۱۳۶۹/۳/۲)- شکار قوچ و میش در جزیره کبودان (قویون داغی) واقع در پارک ملی دریاچه ارومیه از ممنوعیت مقرر در این ماده مستثنی است.

(اصلاحی ۱۳۷۴/۱/۳۰)- تعلیف احشام و قطع اشجار و بوته کنی و تجاوز و تخریب محیط زیست و بطور کلی هر عملی که موجب از بین رفتن رستین‌ها تغییر اکوسیستم باشد در پارک‌های ملی و آثار طبیعی ملی ممنوع است. در موارد ضروری به منظور حفظ حیات جنگل و بهسازی پارک‌های ملی و آثار طبیعی ملی یا مطالعات علمی و زمین شناسی مجاز بر حسب مورد با رعایت مقررات قانون حفاظت و بهره‌برداری از جنگل‌ها و مراتع توسط سازمان جنگل‌ها و مراتع کشور و یا سازمان حفاظت محیط زیست و یا مؤسسه و یا شخص ذیربط اقدام خواهد شد. تبصره (اصلاحی ۱۳۷۴/۱/۳۰)- احشام وارد شده در پارک‌های ملی و آثار طبیعی ملی توسط مأمورین سازمان از این مناطق اخراج و متخلف یا متخلفان مربوط طبق مقررات تحت تعقیب قرار خواهد گرفت.

– تجدید یا تمدید پروانه‌های اکتشاف و بهره‌برداری صادره برای معادن واقع در پارک‌های ملی و آثار طبیعی ملی ممنوع می‌باشد.

– ورود به مناطق مذکور در بند الف ماده ۳ قانون حفاظت و بهسازی محیط زیست و عبور از آنها به استثنای جاده‌های عمومی تابع دستورالعمل سازمان خواهد بود.

(اصلاحی ۱۳۷۴/۱/۳۰)- قطعی اشجار و بوته کنی و خارزنی و ذغال‌گیری و تجاوز و تخریب محیط ‌زیست و بطور کلی هر عملی که موجب از بین رفتن رستنی‌ها و تغییر اکوسیستم شود در پناهگاه‌های حیات وحش و مناطق حفاظت شده که اراضی آن متعلق به دولت باشد بدون اجازه ممنوع است. تبصره ۱– اجرای طرحهای مجاز صنعتی و معدنی در پناهگاه‌های حیات وحش و مناطق حفاظت شده با رعایت مقررات مربوط از شمول این ماده مستثنی است. تبصره ۲– تعلیف احشام از لحاظ کمیت و کیفیت در پناهگاه‌های حیات وحش و مناطق حفاظت شده تابع ضوابطی است که با توافق سازمان جنگل‌ها و مراتع کشور و سازمان تهیه خواهد شد. تبصره ۳ (اصلاحی ۱۳۷۴/۱/۳۰)- ورود و تعلیف احشام بدون پروانه یا زاید بر پروانه در پناهگاه‌های حیات وحش و مناطق حفاظت شده بر خلاف مقررات موضوع این ماده ممنوع می‌باشد اینگونه احشام توسط مأمورین سازمان از منطقه اخراج و با متخلف یا متخلفان مربوط طبق مقررات عمل خواهد شد. تبصره ۴ (الحاقی ۱۳۷۴/۱/۳۰)- مبادرت به شکار یا صید در پناهگاه‌های حیات وحش و مناطق و رودخانه‌های حفاظت شده موکول به تحصیل پروانه ویژه از سازمان می‌باشد.

(اصلاحی ۱۳۷۴/۱/۳۰)- وزارتخانه‌ها و مؤسسات و شرکت‌های دولتی با موافقت سازمان مجازند مطالعات و بررسی‌ها و عملیات مورد نیاز را در حدود وظائف قانونی خاص خود در مناطق حفاظت شده و پناهگاه‌های حیات وحش انجام دهند. فصل سوم– مقررات مربوط به اجرای مواد ۱۹ و ۲۰ قانون حفاظت و بهسازی محیط زیست

– حدود مناطق مذکور در مواد ۱۹ و ۲۰ قانون حفاظت و بهسازی محیط زیست توسط شورای عالی تعیین و از طرف سازمان آگهی خواهد شد.

– تعیین مناطق موضوع ماده ۱۹ قانون حفاظت و بهسازی محیط زیست منوط به حصول حداقل یکی از شرایط و ضوابط ذیل می‌باشد: الف- وجود یک یا چند منبع مولد آلودگی در منطقه که محیط را آلوده و یا در معرض آلودگی قرار می‌دهد. ب- به سبب فعالیتهای مختلف انسانی از قبیل صنعتی و کشاورزی و تجاری اثرات نامطلوب یا دیگرگونی [ددیگرگونی] در محیط زیست و یا وضع طبیعی منطقه حاصل شده یا در معرض اینگونه خطرات قرار گرفته باشد. ج- وجود مراکز جمعیتی در منطقه و ضرورت پیشگیری از ایجاد آلودگی‌های مضر به بهداشت و سلامت مردم. د- قرارداشتن یک یا چند پارک ملی یا آثار طبیعی ملی یا پناهگاه حیات وحش و یا منطقه حفاظت شده در جوار یا داخل منطقه به منظور پیشگیری از دیگرگونی و تخریب وضع خاص طبیعی مناطق چهارگانه مذکور.

– احراز هر یک از شرایط و ضوابط موضوع ماده ۱۴ این آئین‌نامه با سازمان می‌باشد.

– پس از لازم الاجراء شدن مقررات مواد ۱۱ و ۱۲ قانون حفاظت و بهسازی محیط زیست در صورتی که صاحب یا مسئول کارخانه و یا کارگاهی که موجبات آلودگی محیط زیست را فراهم می‌نماید با دلائل و مدارک قابل قبول سازمان اثبات نماید که ظرف مهلت مقرر در اخطار سازمان رفع آلودگی عملی نمی‌باشد سازمان مجاز است فقط برای یکبار مهلت اضافی برای اینگونه کارخانجات و کارگاه‌ها قائل شود.

– محول نمودن اجرای مقررات مواد ۱۱ و ۱۲ و ۱۳ قانون حفاظت و بهسازی محیط زیست به شهرداری‌ها یا هر سازمان دولتی ذیربط در صورتی امکان پذیر است که قبلا مناطق مورد نظر طبق ماده ۱۹ قانون مذکور تعیین و اعلام شده باشد.

– در صورتی که به استناد ماده ۲۰ قانون حفاظت و بهسازی محیط زیست اجرای قسمتی از وظایف و اختیارات سازمان نسبت به اجرای مواد ۱۱ و ۱۲ و ۱۳ قانون مذکور به شهرداری‌ها و یا هر سازمان دولتی ذیربط محول گردد. سازمان مراتب را برحسب مورد کتباً به مراجع مربوط اعلام خواهد داشت.

– وظائف و اختیاراتی که طبق ماده ۱۸ این آئین‌نامه به شهرداری‌ها یا سازمان‌های ذیربط دولتی محول می‌گردد باید بطور تفکیک تعیین و مشخص شده باشد. فصل چهارم– شورای عالی حفاظت محیط زیست

(اصلاحی ۱۳۹۹/۵/۵)- دعوت برای تشکیل جلسات شورای عالی پس از موافقت رییس شورا توسط دبیر شورا به عمل می‌آید. رسمیت جلسات موکول به حضور حداقل هشت نفر از اعضا و وزیرانی که به استناد تبصره ماده (۲) قانون حفاظت و بهسازی محیط زیست مصوب ۱۳۵۳ دعوت شده‌اند ، می‌باشد. تصمیمات شورای عالی با رأی موافق حداقل هفت نفر از اعضا و وزیران حاضر در جلسه قطعی است.

– کلیه امور اداری شورای عالی توسط دبیرخانه شورا که زیر نظر رئیس سازمان اداره می‌گردد انجام خواهد شد. کارمندان دبیرخانه شورای عالی از میان کارکنان سازمان توسط رئیس سازمان انتخاب می‌شوند. شرح وظائف دبیرخانه شورای عالی به پیشنهاد رئیس سازمان به تصویب شورای عالی خواهد رسید. فصل پنجم– مقررات اجرای برنامه‌های آموزش حفاظت و بهسازی محیط زیست

– سازمان به منظور تنویر و هدایت افکار عمومی در زمینه حفظ و بهسازی محیط زیست برنامه‌های آموزشی خاصی تنظیم و به مرحله اجراء خواهد گذاشت.

– سازمان ترتیبی اتخاذ خواهد نمود که با همکاری مراجع ذیربط در برنامه‌های درسی دوره‌های ابتدائی- راهنمائی- متوسطه و عالی مسائل مربوط بلزوم و نحوه حفظ و بهسازی محیط زیست گنجانیده شود.

– سازمان می‌تواند با تصویب شورای عالی و کسب اجازه از مراجع قانونی مربوط جهت آموزش مؤسسات و آموزشگاه‌های خاصی در زمینه حفاظت و بهسازی محیط زیست دایر نماید.

– سازمان می‌تواند در صورت درخواست سازمان‌ها و مؤسسات کشور اعم از دولتی و خصوصی در زمینه آموزش کارکنان آنها نسبت به تهیه و تنظیم و اجرای برنامه‌های آموزشی مربوط به مسائل حفاظت و بهسازی محیط زیست اقدام نماید.

– به منظور جلب نیروی انسانی متخصص سازمان می‌تواند به دانشجویان برجسته ایرانی که در دانشگاه‌ها و مؤسسات عالی آموزشی داخل یا خارج از کشور در رشته‌های مورد نیاز سازمان به تحصیل اشتغال دارند با توجه به قانون تأمین وسائل و امکانات تحصیل اطفال و جوانان ایرانی مصوب مرداد ماه ۱۳۵۳ و آئین‌نامه اجرائی آن سالانه تعدادی بورس تحصیلی اختصاص دهد. فصل ششم– گارد محیط زیست

(اصلاحی ۱۳۷۵/۳/۹)- گارد محیط زیست متشکل است از محیط بان و محیط دار که هر یک دارای درجات و علائم مشخصی می‌باشند.

– گارد محیط زیست دارای لباس متحدالشکل و تجهیزات لازم می‌باشد.

– نوع لباس و تجهیزات و علائم و نشانهای تشویقی گارد محیط زیست توسط سازمان تعیین خواهد شد.