- افراد کارکنانی که نگاه‌داری آنان به‌موجب مقررات ماده ۲۸ ضروری نباشد به‌محض اینکه راه بازگشتشان باز شود و مقتضیات نظامی اجازه دهد به‌دولت متخاصم متبوع خود مسترد خواهند شد.
مادام که بازگشت داده نشده‌اند در حکم اسیر جنگی تلقی نخواهند گردید ولی لااقل از کلیه مقررات قرارداد ژنو ۱۲ اوت ۱۹۴۹ راجع‌به‌معامله با اسیران‌جنگی برخوردار خواهند بود و وظائف خود را کماکان تحت نظارت طرف متخاصم ادامه خواهند داد و مرجحاً برای پرستاری زخم‌داران و بیماران‌دولت متخاصم متبوع خود اختصاص خواهند یافت.
هنگام رفتن، اسباب و اشیا شخصی و نقود و اوراق بهادار و ادوات طبی را که متعلق به‌خودشان باشد با خود خواهند برد.
- انتخاب کارکنانی که اعاده آن‌ها به‌دولت متخاصم در ماده ۳۰ پیش‌بینی شده بدون هیچ‌گونه ملاحظه نژادی و مذهبی و عقاید سیاسی و مرجحاً به ترتیب تاریخ دستگیری و وضع مزاجی آنان صورت خواهد گرفت.
دولت‌های متخاصم می‌توانند به‌محض شروع مخاصمات بین خود به‌موجب موافقت‌نامه‌های مخصوص تناسب صدی چند از قبیل کارکنان را که به نسبت عده اسیران جنگی می‌توان نگاه‌داشت و همچنین طرز تقسیم آنان را در بازداشتگاه‌ها تعیین کنند.
- اشخاص مذکور در ماده ۲۷ که به‌دست طرف متخاصم افتند قابل بازداشت نیستند. این اشخاص اجازه خواهند داشت به‌محض اینکه راه بازگشتشان باز شود و مقتضیات نظامی اجازه دهد به کشور خود یا به خاک دولت متخاصمی که در خدمت آن بودند باز گردند مگر آن‌که قرار دیگری در‌این باره داده شده باشد. مادام که بازگشت نکرده‌اند کماکان بانجام وظایف خود تحت نظر طرف متخاصم ادامه خواهند داد و مرجحاً برای پرستاری زخم‌داران و بیماران دولتذ متخاصمی که در خدمت آن بوده‌اند مأمور خواهند شد.
هنگام رفتن اسباب و اشیا شخصی و نقود و اوراق بهادار و اسباب‌های طبی و اسلحه و در صورت امکان وسائل نقلیه متعلق به‌خود را با خود خواهند برد.
در مدتی که این اشخاص در اختیار دولت متخاصمند دولت مزبور باید همان اختیارات و همان نگهداری و همان مسکن و همان دستمزد و مزایایی را که به کارکنان نظیر آن‌ها در ارتش خود می‌دهد برای آنان تأمین نماید. غذای آن‌ها در هر حال باید از حیث کم و کیف و تنوع کافی باشد به‌طوری که تعادل‌عادی مزاج آن‌ها را تأمین کند.
فصل پنجم- در ابنیه و لوازم
- لوازم و تشکیلات بهداری سیار که به‌دست طرف مقابل بیفتد به زخم‌داران و بیماران تخصیص داده خواهد شد. ابنیه و لوازم و انبارهای مؤسسات ثابت بهداری مشمول حقوق جنگ خواهند بود ولی مادام که برای زخم‌داران و بیماران لازم باشند نباید به مصرف دیگری برسند مع‌هذا فرماندهان نیروهای میدان جنگ می‌توانند در صورت ضرورت جنگی فوری آن‌ها را مورد استفاده قرار دهند مشروط بر اینکه قبلاً تدابیر لازم را برای آسایش زخم‌داران و بیماران که در آنجا پرستاری می‌شدند اتخاذ نمایند. لوازم و انبارهای موضوع این ماده را نباید عمداً از بین برد.
- اموال منقول و غیر منقول جمعیت‌های امدادی مشمول قرارداد در حکم اموال شخصی شمرده می‌شوند. حق مصادره اموال که به‌موجب قوانین و رسوم جنگ برای متخاصمین شناخته شده جز در صورت ضرورت فوری اعمال نخواهد شد آن هم پس از آن‌که سرنوشت زخم‌داران و بیماران تأمین شده باشد.
فصل ششم- در محمولات بهداری
- وسائل حمل و نقل بیماران و زخم‌داران و لوازم بهداری به‌مثابه تشکیلات بهداری سیار مورد احترام و حمایت قرار خواهند گرفت. هر گاه این قبیل وسائل و آلات ناقله به‌دست طرف متخاصم افتد مشمول قوانین جنگ خواهند بود مشروط بر اینکه دولت متخاصمی که آن‌ها را‌دستگیر کرده مسئولیت بیماران و زخم‌داران موجوده در آن‌ها را در همه احوال بر عهده خود گیرد. کارکنان غیر نظامی کلیه وسائل نقلیه که به مصادره درآیند مشمول قواعد کلی حقوق بشر خواهند بود.
- ناوهای هوایی بهداری یعنی هواپیمایی که منحصراً برای تخلیه بیماران و زخم‌داران و همچنین برای حمل و نقل کارکنان و لوازم بهداری استعمال می‌شوند مورد حمله قرار نخواهند گرفت بلکه در حین پروازهایی که در ارتفاعات و ساعات و مسیرهای مصرح و معین بین کلیه متخاصمین‌ذیربط می‌نمایند توسط متخاصمین محترم شمرده خواهند شد. علامت مشخصه مذکور در ماده ۳۸ روی سطوح فوقانی و تحتانی و طرفین آن‌ها در کنار رنگ‌های پرچم ملی به‌طور وضوح نقش خواهد شد. بعلاوه باید هر‌گونه علائم یا وسائل تشخیص دیگری را که به‌موجب موافقت‌نامه بین متخاصمین خواه در بدو جنگ و خواهد در حین مخاصمات معین گردد داشته باشند. پرواز بر فراز خاک دشمن یا خاکی که دشمن اشغال کرده ممنوع است مگر آن‌که قرار دیگری در این باب داده شده باشد. ناوهای هوایی بهداری باید بهر اخطاری که برای فرود آمدن به آن‌ها داده می‌شود اطاعت نمایند ناوهای هوایی که بدین‌طریق به زمین نشینند می‌توانند پس از بازرسی که احیاناً در آن‌ها به‌عمل آید با سرنشینان خود مجدداً پرواز کنند. در صورتی‌که هواپیما بی‌خبر روی خاک دشمن یا در اراضی اشغالی فرود آید زخم‌داران و بیماران و کارکنان هواپیما اسیر جنگی خواهند شد با کارکنان بهداری آن بر طبق ماده ۲۴ و مواد مابعد آن رفتار خواهد گردید.
- ناوهای هوایی بهداری متعلق به دولت‌های متخاصم می‌توانند با قید شروط بند دوم از فراز خاک کشورهای بی‌طرف پرواز کنند و در صورت لزوم برای توقف آنی در خاک یا آب‌های آن‌ها فرود آیند. برای این منظور باید قبلاً عبور خود را از خاک آن کشورها به کشورهای مزبور اطلاع دهند و به هر‌گونه اخطارمبنی بر فرود آمدن روی خاک یا آب اطاعت کنند در طول پرواز خود فقط در صورتی از حمله مصون خواهند بود که در ارتفاعات و ساعات و طبق مسیری که قبلاً بین دولت متخاصم با دولت‌های بی‌طرف ذیربط قرار شده باشد پرواز نمایند. مع‌هذا دولت‌های بی‌طرف می‌توانند شرایط یا تضییقاتی برای پرواز یا فرود آمدن ناوهای هوایی بهداری در خاک خود معین نمایند. شرایط یا تضمینات احتمالی مزبور نسبت به کلیه دولت‌های متخاصم علی‌السویه اجرا خواهد شد. زخم‌داران و بیماران که با موافقت زمام‌داران محلی به‌وسیله هواپیمای بهداری در خاک بی‌طرف پیاده شوند باید توسط آن کشور بی‌طرف در مواردی که حقوق بین‌المللی مقرر می‌دارد نگاه‌داشته شوند تا نتوانند مجدداً در عملیات جنگی شرکت نمایند مگر آن که در این خصوص قرار دیگری بین دولت بی‌طرف با دولت‌های متخاصم داده شده باشد. هزینه بیمارستان و نگاه‌داری این اشخاص به‌عهده دولت متبوع آنان خواهد بود.
فصل هفتم – در علامت مشخصه
- به احترام کشور سویس علامت صلیب سرخ روی زمینه سفید که معکوس رنگ‌های پرچم کشور متحده سویس است به‌عنوان علامت مشخصه بهداری ارتش‌ها حفظ می‌شود. لیکن در مورد کشورهایی که از پیش هلال سرخ و شیر و خورشید سرخ را روی زمینه سفید به‌جای صلیب سرخ بکار می‌برند علائم مزبور نیز در زمینه مفهوم این قرارداد به‌عنوان علامت مشخصه مقبول است.
- علامت مذکور تحت نظارت مقامات نظامی صلاحیت‌دار روی پرچم‌ها و بازوبندها و همچنین روی کلیه لوازم مربوط به اداره بهداری نصب خواهد شد.
- کارکنان مذکور در مواد ۲۴ و ۲۶ و ۲۷ باید به بازوی چپ خود بازوبندی داشته باشند که رطوبت در آن اثر نکند و دارای علامت مشخصه باشد. این بازوبند باید توسط مقام نظامی تسلیم و مهر شده باشد. کارکنان مذکور علاوه بر پلاک هویت مندرج در ماده ۱۶ باید دارای کارت هویت مخصوصی باشند که حاوی علامت مشخصه باشد. این کارت باید طوری باشد که رطوبت در آن اثر نکند و قطع آن به اندازه‌ای باشد که بتوان در جیب گذاشت کارت مزبور باید به زبان کشور صادرکننده نوشته شود و باید لااقل حاوی نام و نام خانوادگی و تاریخ تولد و درجه و شماره صاحب کارت باشد. در کارت ذکر خواهد شد که با چه سمتی حق استفاده از حمایت این‌قرارداد دارد. عکس صاحب کارت باید به آن الصاق شود و صاحب کارت باید آن را امضا کند یا اثر انگشت خود را روی آن بگذارد و یا هم امضا و هم اثر‌انگشت بنهد. کارت باید با مهر منگنه مقام نظامی ممهور شود. در هر ارتش کارت هویت باید متحدالشکل بوده و در ارتش‌های دولت‌های متعاهد حتی‌الامکان از حیث نوع یکسان باشد. دولت‌های متخاصم می‌توانند کارت پیوست این قرارداد را نمونه قرار دهند. و باید در بدو شروع مخاصمات نمونه‌هایی را که مورد استعمال قرار می‌دهند به یکدیگر ابلاغ کنند: هر‌کارت باید لااقل در دو نسخه صادر شود که یک نسخه آن نزد دولت صادرکننده بماند. کارکنان مذکور فوق نباید در هیچ موردی از علائم و کارت هویت و حق حمل بازوبند خود محروم شوند و در صورت فقدان حق خواهند داشت المثنای کارت و علائم جدیدی دریافت دارند.
- کارکنان مذکور در ماده ۲۵ فقط در حینی که وظائف بهداری خود را انجام می‌دهند بازوبند سفیدی به ابعاد کوچکتر که در وسط علامت مشخصه داشته و توسط مقام نظامی ممهور و تسلیم شده باشد ببازو خواهند بست. در اسناد هویت نظامی کارکنان مذکور باید تعلیمات بهداشتی که صاحب آن فرا گرفته و جنبه موقتی مأموریت او و حقی که بحمل بازوبند دارد قید‌شود.
- پرچم مشخص قرارداد را فقط بر فراز تشکیلات و مؤسسات بهداری که به‌موجب این قرارداد باید محترم شمرده شوند می‌توان برافراشت و‌فقط با موافقت مقام نظامی باید بدان اقدام کرد. در دستگاه‌های سیار و مؤسسات ثابت می‌توان پرچم ملی دولت متخاصم متبوع دستگاه و مؤسسه را نیز پهلوی پرچم قرارداد نصب نمود ولی دستگاه‌های بهداری که به‌دست دشمن بیفتد باید فقط پرچم قرارداد را برافرازند. دولت‌های متخاصم تا حدودی که مقتضیات نظامی اجازه دهد تدابیر لازم را به‌عمل خواهند آورد که علائم مشخصه دستگاه‌ها و مؤسسات بهداری به‌طور وضوح برای نیروهای زمینی و هوایی و دریایی دشمن مریی باشد تا احتمال هر‌گونه عمل تهاجمی رفع گردد.
- تشکیلات بهداری کشورهای بی‌طرف که با شرایط مندرجه در ماده ۲۷ اجازه یابند به‌یک دولت متخاصم کمک کنند باید در صورتی‌که دولت‌متخاصم مزبور از حق خود طبق بند ۴۲ استفاده کند پرچم ملّی دولت متخاصم را علاوه بر پرچم قرارداد برافرازند. تشکیلات مزبور می‌توانند در‌صورتی‌که از طرف مقام نظامی مربوطه دستور مخالفی صادر نشده باشد در همه احوال پرچم ملّی خود را برافرازند حتی در موقعی که به‌دست طرف‌متخاصم گرفتار شوند.
- علامت صلیب سرخ روی زمینه سفید و لفظ صلیب سرخ یا صلیب ژنو را نمی‌توان خواه در زمان صلح و خواه در زمان جنگ (باستثنا موارد مذکور در بندهای ذیل این ماده) مورد استعمال قرار داد مگر برای تشخیص یا حمایت تشکیلات و مؤسسات بهداری و کارکنان و لوازمی که به‌موجب این قرارداد و سایر قراردادهای بین‌المللی مربوط به نظایر این امور حمایت می‌شوند. همچنین است علامات مذکور در بند دوم ماده ۳۸ برای کشورهایی که علائم مزبور را استعمال می‌کنند. جمعیت‌های صلیب سرخ و سایر جمعیت‌های موضوع ماده ۳۶ جز در حدود مقررات این بند حق استعمال علامت مشخصه را که در مورد حمایت این قرارداد است ندارند بعلاوه جمعیت‌های ملّی صلیب سرخ (هلال سرخ – شیر و خورشید سرخ) می‌توانند در‌زمان صلح طبق قوانین ملی خود از نام و علامت صلیب سرخ در مورد سایر فعالیت‌های خویش بر طبق اصولی که به‌موجب کنفرانس‌های بین‌المللی صلیب سرخ مقرر شده استفاده نمایند. هنگامی که فعالیت‌های مزبور در زمان جنگ ادامه یابد وضع استعمال علامت باید طوری نباشد که به‌عنوان جلب حمایت قرارداد تلقی گردد. علامت مزبور باید نسبتاً به ابعاد کوچک باشد و نمی‌توان آن‌را روی بازوبند یا روی بام نقش نمود. مؤسسات بین‌المللی صلیب سرخ و کارکنان رسمی آن‌ها مجازند که در همه احوال علامت صلیب سرخ را روی زمینه سفید استعمال نمایند. به‌طور استثنا می‌توان بر طبق قوانین ملّی و با اجازه صریح یکی از جمعیت‌های ملّی صلیب سرخ (هلال سرخ – شیر و خورشید سرخ) علامت قرارداد را در زمان صلح برای تمیز وسائط نقلیه که به‌عنوان آمبولانس بکار میرود و برای تعیین محل پست‌های امدادی که مخصوص پرستاری مجانی زخم‌داران و بیماران باشد مورد استفاده قرار دارد.
فصل هشتم – در اجرای قرارداد
- هر دولت داخل در جنگ باید به وسیله سر فرماندهان خود لوازم اجرای مواد بالا و همچنین پیش‌بینی نشده را بر طبق اصول کلی این قرارداد فراهم آورد.
- اقدامات قصاصی بر علیه زخم‌داران و بیماران و کارکنان و ابنیه و لوازمی که تحت حمایت این قراردادند ممنوع است.
- دولت‌های معظمه متعاهد تعهد می‌نمایند که در زمان صلح و جنگ متن این قرارداد را هر چه بیشتر در کشور خود اشاعه دهند و مخصوصاً تدریس آن‌را در برنامه‌های تعلیمات نظامی و در صورت امکان در برنامه تعلیمات کشوری بگنجانند به‌طوری که عامه مردم خصوصاً نیروهای مسلح‌داخل در جنگ و کارکنان بهداری و کشیشان عسکر بر اصول واقف باشند.
- دولت‌های معظمه متعاهد ترجمه رسمی این قرارداد و قواعد و مقرراتی را که برای تأمین اجرای آن وضع کرده باشند به وسیله شورای متحده سویس و در زمان جنگ به‌وسیله دولت حامی به‌یکدیگر ابلاغ خواهند کرد.
فصل نهم – در منع سوء استفاده و تخلفات
- دول معظمه متعاهد تعهد می‌نمایند که کلیه اقدامات قضایی لازم را برای تعیین مجازات مرتکبین یا آمرین ارتکاب هر یک از تخلفات عمده از این قرارداد را که در ماده بعد ذکر شده است به‌عمل آورند. هر دولت مکلّف است کسانی را که متهم به ارتکاب یا آمر به ارتکاب هر یک از تخلفات عمده باشند جستجو و آن‌ها را از هر ملیتی که باشند تسلیم محاکم خود نماید همچنین می‌تواند در صورتی‌که مایل باشد آنه از بر طبق شرایط مقرره در قوانین خود برای دادرسی به یک کشور متعاهد دیگر که علاقمند به تعقیب آن‌ها باشد تسلیم نماید مشروط به اینکه آن کشور متعاهد دلایل و امارت کافی بر علیه آن اشخاص جمع‌آوری کرده باشد. هر دولت متعاهد اقدامات لازم را به‌عمل خواهد آورد که از هر‌گونه اعمال خلاف مقرّرات این قرارداد قطع نظر از تخلفات عمده که شرح آن در ماده بعد خواهد آمد جلوگیری شود. متهمین در همه احوال از تضمینات دادرسی و دفاع آزاد به میزانی که کمتر از تضمینات مندرجه در ماده ۱۰۵ و مواد مابعد پیمان ژنو مورخ ۱۲ اوت ۱۹۴۱ راجع به معامله با اسیران جنگی نباشد بهره‌مند خواهند شد.
- تخلفات عمده که در ماده بالا مورد نظر است عبارتند از هر یک از اعمال ذیل که بر علیه افراد یا اموالی که تحت حمایت قرارداد می‌باشند ارتکاب شده باشد: آدم‌کشی عمدی – شکنجه یا رفتار خلاف انسانیت به انضمام آزمایش‌های بیولوژی ایراد درد شدید به طور عمدی یا لطمه شدید به تمامیت جسمی یا بسلامتی – انهدام و تصرف اموال که متکی به ضروریات جنگی نباشد و به مقدار کلی به‌طور غیر مشروع و به دلخواه شخص صورت گیرد.
- هیچ‌یک از دول متعاهد نمی‌تواند خود یا یک دولت متعاهد دیگر را از مسئولیت‌هایی که به‌علت تخلفات مذکور در ماده فوق متوجه خود او یا آن دولت دیگر می‌شود معاف سازد.
- هر‌گونه ادعای نقض قرارداد بر حسب تقاضای یکی از دول متخاصم بر طبق ترتیبی که بین طرفین ذی‌علاقه معین خواهد شد مورد تحقیق و رسیدگی قرار خواهند گرفت. چنانچه راجع به‌طرز تحقیق توافق حاصل نشود طرفین یک‌نفر داور تعیین خواهند کرد که طرز اقدام را معلوم نماید. پس از آن‌که نقض قرارداد محرز گردید دولت‌های متخاصم در اسرع وقت بدان خاتمه خواهند داد و از آن جلوگیری خواهند کرد.
- استعمال علامت یا نام صلیب سرخ صلیب ژنو و همچنین استعمال هر‌گونه علامت یا نام تقلیدی برای افراد و شرکت‌ها و تجارت‌خانه‌های دولتی یا شخصی به استثنا آن‌ها که به‌موجب این قرارداد ذیحق می‌باشند در هر زمان اعم از هر منظوری که استعمال آن در نظر باشد ممنوع خواهد بود‌ولو آن‌که تاریخ استعمال آن مقدّم بر این قرارداد باشد. نظر به احترامی که با تبدیل رنگ‌های پرچم کشور سویس به این کشور گذاشته شده و نظر به اینکه علامت کشور سویس ممکن است با علامت مشخصه این قرارداد مشتبه شود استعمال علامت دولت متحده سویس یا هر‌گونه علامت تقلیدی آن توسط اشخاص و شرکت‌ها و تجارت‌خانه‌ها خواه به‌عنوان علامت کارخانه یا علامت تجارتی یا زمینه علامت مزبور خواه برای هر منظور مخالف امانت تجارتی و خواه به وضعی که احساسات ملی سویس را جریحه‌دار سازد ممنوع است. منع مقرّر در بند اول این ماده در عین اینکه نسبت به حقوق مکتسبه استعمال‌کنندگان سابق بلااثر است شامل علامات و اسامی مذکور در بند دوم ماده ۳۸ نیز خواهد بود.
- دولت‌های معظم متعاهد که قوانین کنونی آن‌ها نارسا باشد اقدامات لازم به‌عمل خواهند آورد که از سوء استفاده‌های مذکور در ماده ۵۳ در همه احوال جلوگیری شود
مقررات نهایی
- این قرارداد به فرانسه و انگلیسی تحریر شده و هر دو متن متساویاً معتبرند. شورای متحده سویس ترجمه رسمی قرارداد را به روسی و اسپانیولی تهیه خواهد کرد.
- این قرارداد که به تاریخ امروز مورخ است ممکن است تا تاریخ ۱۲ فوریه ۱۹۵۰ به‌نام دولت‌هایی که در کنفرانس مورخ ۲۱ آوریل ۱۹۴۹ منعقد‌در ژنو شرکت داشته‌اند و همچنین به نام دولت‌هایی که در این کنفرانس شرکت نکرده ولی در قراردادهای ژنو سال ۱۸۶۴ و سال ۱۹۰۶ و سال ۱۹۲۹ راجع به بهبود سرنوشت زخم‌داران و بیماران نیروها هنگام اردوکشی عضویت دارند امضا شود.
- این قرارداد هر چه زودتر تصویب و اسناد تصویب آن به برن تسلیم خواهد شد. هنگام تسلیم هر سند تصویب صورت مجلس تنظیم خواهد گردید و یک نسخه مصدق صورت‌مجلس مزبور توسط شورای متحدژه سویس برای کلیه دولت‌هایی که قرارداد به‌نام آن‌ها امضا شده یا الحاق خود را به قرارداد اعلام داشته باشند فرستاده خواهد شد.
- این قرارداد شش‌ماه پس از آن که لااقل دو سند تصویب تسلیم گردد اعتبار خواهد یافت و بعداً برای هر یک از دولت‌های معظمه متعاهد پس از‌شش‌ماه از تاریخی که سند تصویب خود را تسلیم نماید معتبر خواهد بود.
- این قرارداد در روابط بین دول معظمه متعاهد جانشین قراردادهای مورخه ۲۲ اوت ۱۸۶۴ و ۶ ژانویه ۱۹۰۶ و ۲۷ ژویه ۱۹۲۹ خواهد بود.
