- درآمد مشمول مالیات در مورد واگذاری هر یک از حقوق مذکور در ماده ۱۹ از طرف صاحبان حق غیر از مالک عین عبارتست از اضافه دریافتی صاحب حق نسبت به آنچه برای تحصیل این حقوق یا استفاده از آن قبلا پرداخت نموده است. هزینههائی که موجب تغییر در عین بنا و افزایش ارزش حق باشد در صورتی که قبلا جزو هزینههای شغلی در محاسبه مالیات صاحب حق منظور نشده باشد از مبلغ دریافتی کسر خواهد شد.
(منسوخ ۱۳۵۱/۱۲/۱۷)- در کلیه مواردی که معاملات موضوع ماده ۱۹ به موجب سند رسمی صورت میگیرد صاحبان دفاتر اسناد رسمی مکلفند به شرح زیر عمل نمایند:
الف- نسبت به انتقال قطعی اموال غیرمنقول مالیات متعلق را به نرخ مذکور در ماده ۱۳۴ نسبت به درآمد مشمول مالیات طبق مقررات ماده ۲۳ با رعایت تبصره یک ماده مذکور یا به میزان دو درصد قیمت مربوط طبق ماده ۲۲ محاسبه و حین تنظیم سند در قبال قبض رسمی وصول نمایند و تا آخر هفته بعد با فهرستی حاوی مشخصات معاملاتی که در هفته قبل به ثبت رسیده است در مقابل اخذ رسید به اداره دارائی محل تسلیم کنند.
ب- در سایر موارد فهرست خلاصه معاملات هر هفته خود را تا آخر هفته بعد در مقابل اخذ رسید به اداره دارائی محل تسلیم نمایند.
- در مواردی که انتقال ملک به وسیله اداره ثبت انجام میگیرد مالیات بر درآمد متعلق به ملک باید قبلا پرداخت شود و اداره ثبت با ذکر شماره مفاصا حساب اداره دارائی مربوط به ملک مورد انتقال اقدام به انتقال ملک نماید.
(منسوخ ۱۳۵۱/۱۲/۱۷)- صاحبان دفاتر اسناد رسمی مکلفند برای انتقال قطعی املاک از فروشنده مطالبه مفاصاً حساب مالیاتی گذشته ملک را بنمایند و شماره آن را در سند انتقال ذکر کنند مگر در مورد وجود اختلاف که در این صورت دارائی مکلف است در صورتی که مودﻯ معادل مبلغ مورد مطالبه را به صورت سپرده به حساب دارائی نزد بانک ملی ایران بپردازد با انتقال ملک موافقت نماید.
- در مواردی که معاملات موضوع ماده ۱۹ به موجب اسناد رسمی انجام نمیگیرد طرفین معامله مکلفند منتهی ظرف سی روز از تاریخ انجام معامله مراتب را به دفتر ممیزی مالیاتی حوزهایکه ملک در آن واقع است کتباً اطلاع دهند.
(منسوخ ۱۳۴۸/۱۲/۲۴)- مودیان موضوع این بخش به جز مواردی که مالیات وسیله دفاتر اسناد رسمی وصول میشود مکلفند در مواعد زیر اظهارنامه مالیاتی خود راروی نمونهای که از طرف وزارت دارائی تهیه و در دسترس آنها گذاشته میشود تنظیم و به دفتر ممیزی مالیاتی حوزهای که ملک در آن واقع است تسلیم نمایند:
الف- در مورد انتقال حق واگذاری محل سی روز پس از انجام معامله.
ب- در مورد مستغلات جدیدالبناء مشمول مالیات و مستغلات جدیدالبنائی که در سالهای ۴۶ و ۴۷ و ۴۸ ایجاد شدهاند تا آخر تیر ماه سال ۱۳۴۹ یا دراولین سال شمول مالیات و مستغلاتی که در آنها تغییرات کلی داده میشود و همچنین در مواردی که مستاجر یا میزان اجارهبها یا مالک مستغل بسبب انتقال قهری یا اختیاری تغییر میکند مالکین این نوع مستغلات مکلفند اظهارنامه مالیاتی سال مربوط را بانضمام رونوشت سند اجارهبها تا آخر تیر ماه سال بعد به حوزه مالیاتی محل وقوع ملک تسلیم نمایند.
پ- در سایر موارد تا آخر تیر ماه سال بعد.
تبصره (منسوخ ۱۳۴۸/۱۲/۲۴)- مودیان مکلفند مالیات متعلق را در مورد بند الف حسب مورد به نرخ مذکور در ماده ۱۳۴ یا دو درصد و در موارد بندهای ب و پ به نرخ مذکوردر ماده ۱۳۴ در موقع تسلیم اظهارنامه بپردازند. مهلت پرداخت مالیات در مورد مودیان مذکور در بند ب بابت سنواتی که مکلف به تسلیم اظهارنامه نیستند تا آخر تیر ماه سال بعد میباشد.
- کلیه مالکین مستغلات مشمول این بخش یا قائم مقام قانونی آنان مکلفند ظرف ۶ ماه از تاریخ تصویب این قانون برای هر یک از مستغلات خود اظهارنامه مخصوصی روی نمونهای که از طرف وزارت دارائی تهیه میشود تنظیم و به دفتر ممیزی مالیاتی حوزهایکه مستغل در آن واقع است تسلیم نمایند.
(منسوخ ۱۳۵۱/۱۲/۱۷)-ارزش اجاری مستغلات در مواردی که طبق تبصره ۴ ماده ۲۰ باید بر اساس اجارهبهای املاک مشابه تقویم گردد وسیله ممیز مالیاتی حوزهای که ملک در آن واقع است تعیین خواهد شد. نظر ممیز مالیاتی نسبت بارزش اجاری مستغلات برای درآمد سال ممیزی و سالهای بعد قطعی است مگر:
الف- در صورتی که سند رسمی اجاره ارائه گردد که در این صورت اجارهبها از روی سند تعیین و از تاریخ تنظیم سند اجاره تا پایان مدت مذکور درسند مناط اعتبار خواهد بود.
ب- در صورتی که مستغل خالی یا مسلوبالمنفعه گردد نسبت به مدتی که مستغل خالی یا مسلوبالمنفعه باقی میماند.
پ- در صورت تجدید ممیزی که در هر صورت فاصله هر ممیزی نسبت به ممیزی قبل نباید کمتر از سه سال باشد.
ت- در صورتی که مودﻯ ظرف پانزده روز از تاریخ ابلاغ برگ تشخیص کتباً به دفتر ممیزﻯ مالیاتی حوزه مربوط اعتراض کند که در این صورت میتواند ظرف ده روز از تاریخ تسلیم اعتراض با ممیز کل مربوط توافق کند یا در صورت عدم حصول توافق به موجب راﻯ کمیسیون تشخیص ارزش اجارﻯ کمتر از تقویم ممیز تعیین گردد- مبلغ مورد توافق یا راﻯ کمیسیون حسب مورد قطعی و تا ممیزﻯ جدید مناط اعتبار است.
تبصره (منسوخ ۱۳۵۱/۱۲/۱۷)- درآمد اجارﻯ مستغلاتی که به علت عدم اعتراض مودﻯ ظرف مدت مقرر در بند ت اصلاحی مصوب ۱۳۴۸/۱۲/۲۴ قطعی شده است درصورتی که ظرف دو ماه از تاریخ تصویب این اصلاحیه مورد اعتراض قرار گیرد مشمول بند ت این ماده میباشد.
بخش چهارم- به هره
- درآمدی که شخص حقیقی یا حقوقی اعم از ایرانی یا غیرایرانی به عنوان به هره یا خسارت تاخیر تادیه در ایران تحصیل کند پس از کسر معافیتهای مقرر در ماده ۱۱۲ این قانون مشمول مالیات به هره خواهد بود.
(منسوخ ۱۳۴۸/۱۲/۲۴)- درآمد مشمول مالیات به هره وام طبق نرخی خواهد بود که هر یک سال یکبار از طرف دولت اعلان خواهد شد نرخ مزبور ماخذ مطالبه مالیات خواهد بود ولو اینکه ضمن سند یا قرارداد به هره مقرر نشده یا کمتر تعیین شده باشد ولی در صورتی که به موجب سند یا مدرک مثبته دیگر بیش از این مبلغ تعیین شده باشد به ماخذ مزبور مالیات اخذ خواهد شد.
تبصره ۱- درآمد مشمول مالیات در مورد به هره متعلق به اوراق قرضه شرکتهای سهامی که برای معامله به عموم عرضه میشود به میزان نرخی که در متن سند ذکر شده و در مورد حساب جاری بین شرکتها در صورتی که مالیات هر دو شرکت طبق دفاتر قانونی آنها تشخیص و قابل وصول باشد به میزانی که در دفاتر قانونی آنها ثبت شده و همچنین در مورد موسسات خارجی مقیم خارج از کشور که از طریق دادن وام در ایران به هره دریافت میدارند معادل به هره پرداختی به آنها منظور خواهد شد.
تبصره ۲ (منسوخ ۱۳۵۱/۱۲/۱۷)- وام موضوع معاملات شرطی و رهنی مربوط بمانده ثمن معاملات قطعی اموال غیرمنقول در مدت مذکور در سند مشمول مالیات به هره نخواهد بود مگر اینکه معلوم شود به هره پرداخت شده است.
تبصره ۳- به جز مواردی که ضمن مواد این بخش تصریح شده است وام دهندگان مکلفند تا آخر تیرماه هر سال اظهارنامه مالیاتی مربوط به معاملات سال قبل را تنظیم و به دفتر ممیزی مالیاتی حوزه شغل خود و در صورت نداشتن محل شغل به دفتر ممیزی مالیاتی حوزه محل سکونت خود تسلیم و مالیات متعلق را به نرخ مذکور در ماده ۱۳۴ پرداخت نمایند.
- موعد پرداخت مالیات به هره به نرخ مذکور در ماده ۱۳۴ عبارت است از:
الف- در مورد اسنادی که در دفاتر اسناد رسمی ثبت میگردد روز ثبت سند برای تمام مدت سند در صورتی که در سند قید کسر به هره برای تمام مدت سند شده باشد و در غیر اینصورت برای فاصله بین ثبت سند تا پایان سال و آخر هر سال برای سالهای بعد و یا روز انقضاء یا فسخ یا ابطال یا تجدید سند نسبت به مدت گذشته که مالیات آن دریافت نشده است. در مورد تجدید سند روز تجدید مبدا وصول مالیات طبق مفاد این بند برای آینده نیز خواهد بود.
ب- در مواردی که سندی در دفتر اسناد رسمی ثبت نمیشود در موقع پرداخت به هره یا منظور نمودن آن به بستانکار حساب صاحب درآمد.
- در مورد اسناد رسمی استقراضی فک دین کلا یا جزئاً و فسخ سند به طور کلی باید در تاریخ اعلام فک یا فسخ در دفتر اسناد رسمی تحت شماره ردیف ثبت گردد و فک دین به صورت استرداد قبوض اقساطی نیز مستلزم ثبت در دفتر اسناد رسمی به شرح مزبور خواهد بود و مالیات متعلق تا تاریخ ثبت محاسبه و وسیله دفترخانه وصول خواهد شد.
- در صورتی که بدهکار مبلغی بدون تفکیک بابت قسمتی از اصل و فرع دین بپردازد معادل به هره متعلق به کل طلب تا تاریخ پرداخت از مبلغ پرداختی به عنوان به هره تلقی میگردد.
(منسوخ ۱۳۵۱/۱۲/۱۷)- اشخاص ذیل مکلفند به کسر مالیات به نرخ مقرر در ماده ۱۳۴ از درآمد موضوع این بخش و تسلیم آن در مهلت های زیر به دارائی محل میباشند:
الف- صاحبان دفاتر اسناد رسمی در مورد اسنادیکه در دفاتر اسناد رسمی ثبت میشود ظرف ده روز از تاریخ ثبت سند.
ب- در سایر امور پرداختکننده به هره یا خسارت تاخیر تادیه و در صورتی که پرداختکننده خارج از ایران اقامت داشته باشد بانک یا شخصی که در ایران واسطه پرداخت به هره قرار میگیرد ظرف ده روز از تاریخ پرداخت به هره یا منظور نمودن آن به بستانکار حساب صاحب درآمد.
(منسوخ ۱۳۴۸/۱۲/۲۴)- به هره دریافتی موسسات و شرکتهای دولتی و بانکها و شرکتهای پسانداز و وام مسکن و شرکتهای تعاونی مسکن تابع مقررات این بخش نبوده و مشمول احکام مالیات بر درآمد شرکتها میباشد.
بخش پنجم- درآمد اتفاقی
- درآمدی که شخص حقیقی یا حقوقی از طریق شرط بندی یا بخت آزمائی و لاطار و یا هرگونه معاملات محاباتی یا بلاعوض به عنوان جایزه یا به هر عنوان دیگر به طور نقد یا غیرنقد در ایران تحصیل کند مشمول مالیات بر درآمد اتفاقی میباشد.
- درآمد مشمول مالیات موضوع این بخش عبارت است از صد درصد درآمد پس از کسر معافیتهای مقرر در این قانون و در صورتی که غیرنقدی باشد به بهای روز انتقال طبق مقررات این قانون تقویم میشود مگر در مورد املاکی که به موجب مقررات قبلی یا اجرای مفاد تبصره ماده ۲۳ برای آنها قیمت منطقهای سابق یا ارزش معاملاتی تعیین شده است که در این صورت قیمت منطقهای سابق یا ارزش معاملاتی حسب مورد ماخذ احتساب مالیات قرار خواهد گرفت.
تبصره (منسوخ ۱۳۵۲/۱۲/۱۴)- درآمد مشمول مالیات پانصد متر عرصه اعیانی که بر اساس بند الف ماده ۷ قانون انحلال بنگاه خالصجات مجاناً به صاحبان اعیانی واگذار میشود بر مبنای بهای مازاد عرصه که با دریافت بها از طرف دولت فروخته میشود محاسبه خواهد شد.
- در مورد صلح معوض و هبه معوض درآمد مشمول مالیات موضوع این بخش عبارت خواهد بود از مابهالتفاوت ارزش عوضین که بر اساس ماده ۴۷ تعیین میشود نسبت به طرف معاملهای که از آن منتفع شده است.
- صلح با شرط خیار فسخ و هبه با حق رجوع از نظر مالیاتی قطعی تلقی میگردد ولی در صورتی که ظرف سه ماه از تاریخ وقوع عقد معامله فسخ یا اقاله یا رجوع شود وجوهی که به عنوان مالیات بر درآمد وصول شده است از محل درآمد جاری بلافاصله مسترد میشود و در این صورت اگر در فاصله بین وقوع عقد و فسخ یا اقاله یا رجوع از منافع آن استفاده شده باشد منتقل الیه نسبت به آن منفعت مشمول مالیات است لیکن در صورتی که معامله تا تاریخ تسلیم اظهارنامه تکمیلی فسخ یا اقاله یا رجوع شود به وصول مالیات موضوع مواد ۵۳ و ۵۴ اکتفا خواهد شد ولی در صورتی که فاصله تاریخ وقوع عقد و تاریخ تسلیم اظهارنامه تکمیلی سه ماه و یا کمتر باشد وجوهی که به عنوان مالیات بر درآمد گرفته شده است مسترد خواهد شد.
- در مورد صلح مالی که منافع آن مادام العمر یا برای مدت معین به مصالح یا شخص ثالث اختصاص داده میشود بهای مال به ماخذ جمع ارزش عین و منفعت در تاریخ تعلق منافع ماخذ مالیات متصالح در تاریخ مزبور خواهد بود.
تبصره- در صورتی که قبل از تاریخ تعلق منفعت انتقالاتی صورت گیرد قیمت مذکور در سند ماخذ مالیات انتقال دهنده قرار خواهد گرفت که حسب مورد طبق مقررات این بخش یا مقررات بخش درآمد املاک مشمول مالیات خواهد بود.
لیکن ماخذ مالیات آخرین انتقال گیرنده عین که منافع مال نیز به او تعلق بگیرد عبارت خواهد بود از مابهالتفاوت بهای مال به شرح حکم فوق و مبلغی که طبق سند پرداخته است.
- در صورتی که منافع مالی به طور دائم یا موقت به صورت وقف خاص یا بصور دیگر بلاعوض به کسی واگذار شود انتقال گیرنده مالیات منافع هر سال را در سال بعد خواهد پرداخت.
- مال مورد وصیت به نفع اشخاص معین در حدودی که وصیت قانوناً نافذ است بعد از قطعی شدن آن در مورد وراث نسبت به مازاد سهم الارث و در مورد غیر وارث نسبت بکل آن مشمول مالیات این بخش خواهد بود.
تبصره- آن قسمت از مال مورد وصیت که طبق مقررات ارث به وارث تعلق میگیرد مشمول مقررات مالیات بر ارث خواهد بود.
(منسوخ ۱۳۵۱/۱۲/۱۷)- در مورد انتقالات مشمول این بخش که در دفاتر اسناد رسمی ثبت میشود صاحبان دفاتر اسناد رسمی مکلفند بوظائف زیر عمل نمایند:
الف- خلاصه اسناد انتقال هر هفته را طبق نمونهاﻯ که از طرف وزارت دارائی تهیه میشود منتها تا آخر هفته بعد به دفتر ممیزﻯ مالیاتی مربوط درمقابل اخذ رسید تسلیم نمایند.
ب- در مورد انتقال املاک که مورد معامله عین و منفعت باشد (به استثنای وصیت) به ماخذ ارزش معاملاتی در صورتی که ارزش معاملاتی تعیین نشده و قیمت منطقهای سابق وجود داشته باشد به ماخذ قیمت منطقهای سابق و در غیر این موارد طبق اظهار انتقال دهنده مالیات متعلق را به نرخ مذکور در ماده ۱۳۴ وصول و تا آخر هفته بعد به اداره دارائی محل تحویل دهد.
تبصره (منسوخ ۱۳۵۱/۱۲/۱۷)- در غیر از مواردی که معامله در دفتر خانه اسناد رسمی انجام میگیرد انتقال دهنده مکلف است مالیات متعلق را به ماخذ وجوه پرداختی (در صورتی که نقدی باشد) یا ارزش مال مورد انتقال به تشخیص خود (در صورتی که غیر نقدی باشد) کسر و منتهی ظرف ده روز با صورتی حاویشرح موضوع و مشخصات صاحب درآمد به اداره دارائی محل تسلیم و رسید دریافت دارد.
(منسوخ ۱۳۵۱/۱۲/۱۷)- صاحبان درآمد موضوع این بخش در مواردی که مالیات بنا به اظهار انتقال دهنده پرداخت میشود و همچنین در سایر مواردی که معامله در دفترخانه واقع نمیشود مکلفند اظهارنامه مالیاتی خود را ظرف ده روز از تاریخ انتقال به دفتر ممیزی مالیاتی تسلیم کرده و مالیات متعلق را بپردازند.
- انتقالاتی که مشمول مالیات بر ارث میباشد مشمول مالیات بر درآمد نمیباشد.
- جوایزی که دولت برای تشویق صادرات و تولید و خرید محصولات کشاورزی پرداخت مینماید مشمول این بخش نخواهد بود و جزو درآمد فعالیت منبع مربوط منظور و ماخذ محاسبه مالیات قرار خواهد گرفت.
بخش ششم- درآمد مشاغل
- درآمدی که شخص حقیقی از طریق اشتغال به مشاغل یا به عناوین دیگر غیر از موارد مذکور در بخش های قبلی این فصل در ایران تحصیل کند پس از کسر معافیتهای مقرر در این قانون مشمول مالیات بر درآمد مشاغل میباشد.
- درآمد مشمول مالیات در مورد مشمولین ماده ۵۷ که دارای دفاتر قانونی هستند عبارت است از کل فروش کالا و خدمات باضافه سایر درآمدهای آنان که مشمول مالیات منبع دیگر شناخته نشده پس از کسر هزینهها و استهلاکات مربوط طبق مقررات فصل هزینههای قابل قبول و استهلاکات.
تبصره ۱ (منسوخ ۱۳۵۱/۱۲/۱۷)- از نظر مالیات دفاتر قانونی عبارتست از دفاتر روزنامه اعم از نقدﻯ یا غیر نقدﻯ و کل و یا دفتری که طبق مفاد ماده ۱۶۱ این قانون در حکم دفاتر قانونی شناخته شده است و یا فرمها و وسائل دیگر نگاهداری حساب که با موافقت قبلی وزارت دارائی مورد استفاده قرار گیرد. مقررات مربوط به نحوه تنظیم و تحریر و نگاهدارﻯ دفاتر و حساب و اسناد و مدارک به موجب آییننامههائی که به تصویب وزیر دارائی خواهد رسیدتعیین خواهد شد. عدم رعایت مقررات مزبور حسب مورد موجب تعلق جریمهاﻯ حداکثر تا پنجاه هزار ریال یا با رعایت مفاد تبصره ۱ ماده ۸۱ موجب عدم قبول دفاتر به عنوان دفاتر قانونی خواهد بود. رد دفتر به این صورت مانع آن نخواهد بود که در کمیسیونهاﻯ تشخیص به اعتراض مودﻯ در این موردنیز رسیدگی شود.
تبصره ۲- مودیان در انتخاب یکی از روش های متداول حسابداری آزاد هستند ولی باید در سال های بعد نیز همان روش را اعمال نمایند.
- اشخاص حقیقی مذکور در زیر مکلف بنگاهداری دفاتر قانونی میباشند و درآمد مشمول مالیات آنان از روی دفاتر قانونی تشخیص داده میشود.
۱- دارندگان کارت بازرگانی و کلیه واردکنندگان و صادرکنندگان.
۲- دلالان و حقالعملکاران که محل کسب ثابت دارند (به استثنای دلالان معاملات ملکی).
۳- کارخانهدارانی که برای کارخانه آنان از طرف وزارت اقتصاد پروانه یا کارت به عنوان کارخانه صادر شود.
۴- صاحبان موسسات ساختمانی و تاسیسات فنی و صنعتی و دفاتر فنی و مهندسی مشاور.
۵- به هره برداران معادن.
۶- صاحبان موسسات حمل و نقل موتوری زمینی و دریائی و هوایی اعم از مسافری یا باربری.
۷- صاحبان سینما- موسسات تلویزیون – تماشاخانه – موسسات فیلم برداری و دوبلاژ فیلم.
۸- صاحبان بیمارستان – زایشگاه – آسایشگاه – تیمارستان – آزمایشگاه – درمانگاه (کلینیک یا پلی کلینیک) – موسسات فیزیوتراپی.
۹- به هره برداران موسسات تعلیم و تربیت.
۱۰- دارندگان مشاغل پزشکی.
۱۱- وکلاء دادگستری و صاحبان دفاتر اسناد رسمی و ازدواج و طلاق.
۱۲- صاحبان موسسات حسابرسی و مشاوره مالی.
۱۳- صاحبان مجله و روزنامه و موسسات نشر کتاب و موسسات چاپ
۱۴- صاحبان موسسات تبلیغاتی.
۱۵- سایر مشمولین مالیات بر درآمد مشاغل که به موجب آگهی منتشره تا آخر دی ماه هر سال از طرف وزارت دارائی مکلف بنگاهداری دفتر خواهند شد (نسبت به درآمد سالهای بعد از انتشار آگهی).
تبصره- منظور از صاحبان مذکور در این ماده اشخاصی است که به هرهبرداری از موسسه به حساب آنان انجام میشود.
- مودیان مذکور در ماده ۵۹ مکلفند اظهارنامه مالیاتی مربوط به درآمد مشاغل خود را در یک سال مالیاتی منتهی تا آخر تیر ماه سال بعد باترازنامه و حساب سود و زیان متکی به دفاتر قانونی به دفتر ممیزی مالیاتی حوزهای که محل شغل مودی در آن حوزه واقع است تسلیم و بر اساس آن مالیات متعلق را به نرخ مذکور در ماده ۱۳۴ بپردازند.