آیین‌‏نامه راهنمایی و رانندگی (منسوخ)

- کلیه وسیله نقلیه موتوری باید دارای آیینه‌هایی در داخل باشد به نحوی که راننده بتواند به وسیله آن‌ها لااقل تا فاصله هفتادمتری پشت‌سر خویش را ببیند. نصب آیینه در دو طرف خارج وسیله نقلیه مجاز است.

- هر وسیله نقلیه موتوری که دارای شیشه جلو است باید مجهز به دو برف‌پاک‌کن باشد. برف‌پاک‌کن‌ها باید همیشه سالم و حاضر به کار باشد تا در مواقع لزوم برای پاک‌کردن شیشه جلو از آن استفاده گردد.

- دستگاه تهویه وسیله نقلیه باید طوری نصب گردد که به‌هیچ‌وجه تولید خطر برای سرنشینان آن نکند و محتوی گازهای مسموم و آتش‌زا نباشد.

- روی چرخ‌های وسیله نقلیه یا کنار آن‌ها نباید اجسام اضافی و زاید مانند میخ و پیچ‌های بلند یا هر شیئی که از محازات [محاذات] لاستیک‌ها تجاوز کند وجود داشته باشد مگر آن‌که درتراکتورهای زراعتی و انواع کمبه این لازم باشد.

- اتوبوس‌ها و کامیون‌ها شب‌ها هنگام حرکت در جاده‌ها باید لوازم زیر را همیشه ‌همراه داشته باشند تا در مواقع ضرورت برحسب مورد از آن‌ها استفاده نمایند: ۱- سه چراغ با سه مشعل‌ الکتریکی یا سه فانوس و یا سه شیشه نورتاب یا تابلوی شبه‌رنگ با نور قرمز که در شرایط جوی معمولی از فاصله ۱۵۰متری قابل رؤیت باشند. ۲- در صورت فقدان لوازم مذکور لااقل سه چراغ ‌الکتریکی با نور قرمز. ۳- دو پرچم قرمز به ابعاد لااقل یک‌متر با چوب پرچم.

- وسایل نقلیه‏‌ای که مواد خطرناک حمل می‌کنند باید فقط سه چراغ قرمز‌ الکتریکی همراه داشته باشند. حمل فانوس برای آن‌ها ممنوع است. به اضافه وسیله نقلیه مزبور باید دارای دستگاه پمپ آتش‌نشانی آماده به کار باشند. این پمپ‌ها بایستی در محل‌هایی نصب شوند که‌ هنگام ضرورت بتوان فوراً آن‌ها را مورد استفاده قرار داد. قسمت دوم- تجهیزات اختصاصی موتورسیکلت و دوچرخه

(اصلاحی ۱۳۴۷/۱۱/۶)- موتورسیکلت و دوچرخه‌های موتوردار باید دارای حداقل یک و حداکثر دو چراغ با نور سفید در جلو و یک چراغ خطر با شیشه نورتاب قرمز رنگ در عقب و یک آیینه روی فرمان باشد. نصب راهنمای ‌الکتریکی برای موتورهای سه چرخ نیز ضروری است. راکبین موتورسیکلت باید به کلاه کاسک مخصوص مجهز باشند.

- هر دوچرخه باید دارای تجهیزات زیر باشند: ۱- یک چراغ با نور سفید در جلو که تا مسافت ۱۵۰متری جلوی آن را به‌قدر کافی روشن سازد. ۲- یک چراغ با نور قرمز در عقب که از فاصله ۱۵۰متری دیده شود. ۳- یک چراغ قرمز شب‌نما در عقب که نور وسیله نقلیه پشت‌سر را از فاصله بیست‌متری منعکس نماید. ۴- یک زنگ یا بوق که صدای آن از فاصله سی‌متری شنیده شود. نصب و استعمال زنگ‌های صوتی یا آژیر یا بوق خطربرای دوچرخه‌ها ممنوع است. ۵- ترمز که به محض گرفتن آن دوچرخه متوقف گردد فصل ششم- مقررات محل بار

- طول و عرض وسیله نقلیه باربری همان است که بر طبق مشخصات (کاتالوک[کاتالوگ]) سازنده معین گردیده ولی ظرفیت آن مطابق نظر افسر کاردان فنی شهربانی تعیین می‌شود. ارتفاع هیچ وسیله نقلیه‏‌ای به انضمام بار آن از سطح راه نباید از چهارمتر تجاوز کند.

- وسایل نقلیه مسافربری حق ندارند بارهایی را که از داخل اطاق آن‌ها یا گلگیرها به اطراف تجاوز کرده باشد حمل‌ کنند

(اصلاحی ۱۳۴۷/۱۱/۶)- بارهای وسیله نقلیه بارکش نبایستی از قسمت جلوی اطاق بیش از یک‌متر و از قسمت عقب اطاق بیش از دومتر باشد. به هرحال باید علایم لازم و چراغ قرمز خطر در ابتدا و انتهای بار نصب شود.

- محدودیت طول بار وسیله نقلیه که در ماده فوق تصریح شده درباره بارهایی که بنابر وضع و طبیعت یا ساختمان مخصوص قابل تفکیک و تجزیه نیستند رعایت نمی‌شود مشروط بر این‌که این‌گونه بارها روی یدک‌های طولانی گذارده شوند. در هرحال اگر طول بار ازبیست‌متر تجاوز کند برای حمل آن باید پروانه مخصوص ازمقامات صلاحیت‌دار اخذ گردد.

(اصلاحی ۱۳۴۷/۱۱/۶)- مقامات صلاحیت‌دار می‌توانند جهت حمل محمولاتی که قابل تجزیه نبوده و بیش از ظرفیت یا بزرگتر از حجم معین است پروانه مخصوصی که حاوی مشخصات و ظرفیت وسیله نقلیه حمل‌کننده و وزن و حجم بار و مسیر و تعداد دفعات رفت‌وآمد یا مدت حمل مستمر است صادر کنند. این پروانه باید تا پایان مدت اعتبار آن نزد راننده موجود باشد و هنگام مراجعه مأموران انتظامی ارایه گردد.

- وسایل نقلیه‌ای که درحدود مواد ۷۰ و ۷۱ و ۷۲ حمل باری کنند باید: ۱- شب‌ها دو چراغ یا دو فانوس قرمز رنگ در آخرین نقطه طرفین عقب بار نصب نمایند به‌طوری‌که از فاصله یک‌صدوپنجاه متری طرفین و عقب وسیله مزبور دیده شود ۲- روزها دو پرچم یا دو پارچه قرمز رنگی که سطح آن لااقل نیم‌مترمربع باشد در انتهای بار آویزان کنند به نحوی که رانندگان پشت‌سر بتوانند آن را از فاصله مذکور در بند یک این ماده ببینند.

- حمل موادخطرناک فقط با وسیله نقلیه مخصوص مجاز است و به مسافری یا باربری معمولی جز با اجازه شهربانی ممنوع است.

- بنگاه‌ها باید بارهای وسایل نقلیه را طوری بارگیری نمایند و محکم ببندند که‌ هیچ‌گونه خطر افتادن یا چکه‌کردن یا بازشدن و یا پخش‌شدن در هوا وجود نداشته باشد.

- یدک یا هر نوع وسیله نقلیه‌ای که توسط وسیله نقلیه دیگری کشیده می‌شود باید با سیم‌های آهنی یا میله‌های محکم به وسیله کشنده متصل شود به‌طوری‌که ‌هیچ‌گونه خطر گسیختن نداشته و تحمل کشش وسیله نقلیه را بنماید. طول وسیله اتصال نباید از پنج‌متر زیادتر باشد. هرگاه وزن یدک با بار آن از دوهزارکیلوگرم زیادتر باشد باید با دو رشته اتصال محکم بسته شود.

- رانندگان موظفند به دستور مأموران صلاحیت‌دار وسیله نقلیه را جهت توزین به روی قپان ببرند. هرگاه ضمن توزین معلوم شود که بیش از ظرفیت مقرر بارگیری شده بار اضافی تخلیه می‌شود. در این‌صورت مسئولیت انبار کردن و حفظ آن به عهده مالک و راننده است. فصل هفتم- تصادفات

(اصلاحی ۱۳۴۷/۱۱/۶)- راننده‌ هر وسیله نقلیه‏‌ای که مرتکب تصادف منجر به جرح یا فوت گردد موظف است بلافاصله وسیله نقلیه را در محل تصادف متوقف سازد و مادام که تشریفات مربوط برسیدگی وسیله کارشناسان شهربانی یا ژاندارمری خاتمه نیافته مطلقاً از تغییر وضع اتومبیل یا صحنه تصادف خودداری نماید. لکن هرگاه تصادف فقط منجر به خسارت مالی شود به نحوی که امکان حرکت از وسیله نقلیه سلب نشده باشد راننده موظف است وسیله نقلیه را در نزدیک‌ترین محلی که موجب سد معبر نگردد برای رسیدگی و معاینه متوقف سازد مگر این‌که در مورد خسارات از طرف بیمه مقرراتی وضع و اعلام شده باشد که در این‌صورت توقف در محل به شرط انجام مقررات بیمه از طرف رانندگان اجباری نخواهد بود. تبصره (الحاقی ۱۳۴۷/۱۱/۶)- در نقاطی که کارشناس شهربانی یا ژاندارمری وجود ندارد با حضور به‌موقع آنان مقدور نباشد در این‌صورت مسئولان امر از نظریات مستدل سه‌نفر از رانندگان پایه یکم استفاده خواهند کرد.

- رانندگان وسایل نقلیه‌ای که به هر ترتیب تصادف نموده اند درصورت وقوع جرح موظفند کمک‌های لازم را به مجروحین نموده و در اعزام آنان ببیمارستان مساعدت نمایند.

- رانندگان مذکور مکلفند در موارد تصادف منجر به جرح یا فوت نام و نشان صحیح و مشخصات گواهی‌نامه رانندگی و وسیله نقلیه خود را بلافاصله به مأمورین انتظامی اعلام دارند.

- رانندگانی که با وسیله نقلیه متوقف فاقد سرنشین تصادف می‌نمایند باید در محل وقوع تصادف صاحب یا راننده وسیله متوقف و مأمورین انتظامی را ازهویت و نشانی کامل خود آگاه سازند و در صورت عدم‌دسترسی به ایشان نام و نام‌خانوادگی و نشانی دقیق خویش و شماره و سایر مشخصات وسیله نقلیه خود را روی کاغذی بنویسند و در محل قابل رؤیتی در وسیله نقلیه متوقف‌ الصاق نمایند.

- رانندگانی که با اشیاء یا حیوانات تصادف نموده و باعث خسارت یا اتلاف آن‌ها می‌شوند مکلفند که در محل مالک یا حافظ اشیاء یا حیوانات مورد تصادف را طبق دستور ماده فوق مطلع سازند.

- هرگاه راننده وسیله نقلیه‌ای در اثرتصادف توانایی اجرای مقررات مندرج در مواد ۸۲ و ۸۳ را نداشته باشد در این‌صورت مالک آن وسیله نقلیه موظف است در اولین فرصت پس از آگاهی از واقعه مراتب را به مأمورین مربوط اعلام دارد.

- اتوسرویس‌ها (تعمیرگاه‏‌ها) و توقف‌گاه‌ها (پارکینگ‏‌ها) موظفند ظرف ۲۴ساعت پس از رؤیت وسیله نقلیه‌ای که آثار تصادف یا جای گلوله در آن وجود دارد مراتب را با ذکر مشخصات اتومبیل و در صورت امکان با ذکر نام و نشانی راننده به شهربانی یا ژاندارمری محل اعلام دارند. فصل هشتم- علایم راهنمایی و رانندگی قسمت اول- علایمی که مقامات و ماموران انتظامی به کار می برند

- علایم راهنمایی و رانندگی که برای کنترل و تنظیم عبور و مرور در راه‌ها به کار می‌رود به وسیله شهربانی تعیین می‌شود. انتخاب محل نصب آن‌ها در شهرها با شهربانی و تهیه و نصب آن‌ها با شهرداری است. در خارج شهرها انتخاب محل نصب با ژاندارمری و تهیه و نصب آن‌ها با وزارت راه خواهد بود.

- رانندگان کلیه وسایل نقلیه و اشخاص اعم از پیاده یا سوار بر حیوانات موظفند از علایم راهنمایی و رانندگی تبعیت نمایند مگر این‌که مأموران انتظامی به جهاتی عدم‌رعایت آن‌ها را در محل مجاز اعلام کنند.

- کنترل و تنظیم عبور و مرور ممکن است به وسیله چراغ‌ها یا خطوط یا تابلوها یا نوشته‌ها یا مأموران انتظامی و یا به هر وسیله دیگری که بر حسب مورد مقتضی باشد به عمل آید در هرحال فرمان پلیس بر تمام علایم دیگر مقدم است.

- در محل‏‌هایی که عبور و مرور به وسیله چراغ راهنمایی کنترل می‌شود رنگ‌های زیر را برای مقاصدی که معین شده است به کارمی‌رود: ۱- چراغ سبز برای حرکت– وسایل نقلیه‌ای که با چراغ سبز روبرو می‌شوند حق عبور با گردش را دارند مگر آن‌که گردش به وسیله علامت دیگری ممنوع شده باشد. در هرحال وسیله نقلیه در حال گردش باید حق تقدم وسایل نقلیه‌ای را که مستقیم می‌روند و حق تقدم پیاده‌گانی را که از گذرگاه پیاده درحرکتند رعایت نمایند. ۲- چراغ زرد برای احتیاط– وسایل نقلیه‌ای که با این چراغ روبرو می‌گردند نباید به تقاطع یا گذرگاه پیاده نزدیک شوند و در صورت ورود قبلی موظفند به حرکت خود ادامه بدهند و از تقاطع یا گذرگاه عبور کنند. ۳- چراغ قرمز برای ایست کامل– وسایل نقلیه‌ای که با چراغ قرمز برخورد می‌کنند باید قبل از خط مخصوص ایست توقف کامل نمایند و درصورت فقدان خط ایست در فاصله پنج‌متری چراغ راهنمایی بایستد و تا روشن شدن چراغ سبز منتظر بمانند. ۴- چراغ چشمک زن زرد برای عبور بااحتیاط– وسایل نقلیه مکلفند با مشاهده این چراغ از تقاطع و گذرگاه پیاده با احتیاط کامل و سرعت کم عبور نمایند. ۵- چراغ چشمک زن قرمز برای ایست و عبور– وسایل نقلیه درصورت برخورد با این چراغ باید قبل از ورود به تقاطع یا گذرگاه پیاده توقف کامل کنند و پس از اطمینان از عدم وجود خطر تصادف حرکت نمایند.

- انواع خطوطی که روی راه‌ها باید کشیده شود مطابق نمونه‌های منظم به این آیین‌نامه است