- دادگاههای نظامی به جرایم مربوط به وظایف خاص نظامی و انتظامی اشخاص زیر که در این قانون به اختصار نظامی خوانده میشوند رسیدگی میکند.
۱- کلیه پرسنل ارتش جمهوری اسلامی ایران و سازمانهای وابسته.
۲- کلیه پرسنل سپاه پاسداران انقلاب اسلامی و سازمانهای وابسته و اعضای بسیج مستضعفین سپاه پاسداران انقلاب اسلامی.
۳- کلیه پرسنل وزارت دفاع و پشتیبانی نیروهای مسلح و سازمانهای وابسته.
۴- کلیه پرسنل وظیفه از تاریخ شروع خدمت تا پایان آن.
۵- کلیه پرسنل مشمول قانون نیروی انتظامی جمهوری اسلامی ایران مصوب ۱۳۶۹/۴/۲۷
۶- محصلان مراکز آموزشی نظامی و انتظامی در داخل و خارج از کشور.
۷- کلیه کسانی که بهطور موقت در خدمت نیروهای مسلح جمهوری اسلامی ایران میباشند اعم از ایرانی و غیرایرانی در مدت مزبور.
تبصره ۱- جرائم نظامی و انتظامی پرسنل مذکور که در سازمانهای دیگر خدمت میکنند در دادگاههای نظامی رسیدگی میشود.
تبصره ۲- رهایی از خدمت مانع رسیدگی به جرائم زمان اشتغال نمیشود.
- در مواردی که مجازات جرمی در این قانون ذکر نشده باشد، دادگاه طبق قوانین عمومی تعیین کیفر خواهد نمود.
- دادگاههای نظامی میتوانند مجازات حبس را با توجه به مراتب جرم، امکانات خاطی و کیفیات مخففه یا سایر اوضاع و احوال به مجازات تعزیری دیگری به شرح زیر تبدیل نمایند.
در مورد پرسنل وظیفه مجازات حبس کمتر از یکسال به شلاق تا (۷۴) ضربه یا جزای نقدی از بیستهزار تا دویستهزار ریال و حبسهای بیشتر از یکسال به تبعید در حال خدمت یا اضافه خدمت حداکثر تا یکسال یا جزای نقدی از دویستهزار الی یکمیلیون ریال.
در مورد پرسنل کادر حبسهای کمتر از یکسال به شلاق تا (۷۴) ضربه یا جزای نقدی از سیهزار تا سیصدهزار ریال یا انفصال از خدمت بهطور موقت حداکثر به مدت یکسال یا اقامت اجباری یا منع اقامت در نقطه یا نقاط معین یا انتقال به منطقه معین حداکثر به مدت (۶) ماه یا کسر حقوق بهمیزان یک سوم حداکثر به مدت (۶) ماه و یا تنزیل درجه یا محرومیت از ترفیع حداکثر تا یکسال حبس با خدمت حداکثر تا یکسال و در مورد حبسهای یکسال تا دوسال به جزای نقدی از دویستهزار تا دو میلیون ریال انفصال موقت یا انتظار خدمت حداکثر به مدت یکسال، اقامت اجباری یا منع اقامت در نقطه یا نقاط معین حداکثر به مدت دوسال، محرومیت از ترفیع حداکثر به مدت دوسال، تنزیل یک یا دو درجه یا محرومیت ازتصدی بعضی از مشاغل و مسئولیتها حداکثر به مدت دهسال.
- پرسنل کادر نظامی که به موجب احکام قطعی دادگاهها به مجازاتهای زیر محکوم شوند از خدمت در نیروهای مسلح اخراج خواهند شد.
۱- محکومیت یا محکومیتهای (در صورت تعدد) به حبس غیرتعلیقی زائد بر دوسال.
۲- محکومیت به حدود.
۳- محکومیت به سبب ارتکاب جرایم علیه امنیت داخلی و خارجی کشور.
۴- محکومیت به سبب ارتکاب جرائم عمدی مستوجب قصاص نفس یا عضو.
تبصره- در صورت وجود شرائط خاص خدمتی و عدم مصلحت اخراج، با تقاضای فرمانده مربوط ، دادگاه میتواند با ذکر دلایل و تصریح در متنحکم از اجرای اثر تبعی حکم جلوگیری نماید.
- دادگاه نظامی میتواند حسب مورد در محکومیتهای تعزیری به عنوان تتمیم مجازات متهم را به مجازاتهای زیر محکوم نماید.
الف- در مورد پرسنل وظیفه.
۱- توقف کارت پایان خدمت تا یکسال.
۲- اضافه خدمت تا ۶ ماه.
ب- در مورد سایر پرسنل
۱- انفصال موقت از خدمت در نیروهای مسلح یا مشاغل دولتی حداکثر به مدت ششماه.
۲- اقامت اجباری یا منع اقامت در نقطه یا نقاط معین از سهماه تا سهسال.
۳- کسر حقوق به میزان یکسوم حداکثر به مدت ۶ماه.
۴- محکومیت از ترفیع حداکثر تا دوسال.
۵- تنزیل یک درجه.
۶- محرومیت از تصدی بعضی از مسئولیتهای نظامی و انتظامی حداکثر به مدت (۵) سال.
تبصره- عفو مجازات محکومین شامل آثار تبعی آن نمیگردد مگر اینکه تصریح شده باشد.
- افسران و درجهداران وظیفهای که به یکی از مجازاتهای مستلزم اخراج محکوم شوند بقیه مراحل خدمتی را پس از اجرای مجازات مثلسرباز عادی انجام خواهند داد.
- حداکثر محکومیت به انفصال موقت در مورد پرسنل نیروهای مسلح یکسال است و محکومین به این مجازات از مزایای بدونکاری موضوع مواد ۹۹ و ۱۴۸ قانون ارتش جمهوری اسلامی ایران استفاده خواهند کرد.
فصل دوم- جرائم علیه امنیت داخلی و خارجی
- هر نظامی که به منظور براندازی نظام جمهوری اسلامی جمعیتی تشکیل دهد یا اداره نماید یا در چنین جمعیتی شرکت یا معاونت مؤثر داشته باشد، محارب محسوب میشود.
تبصره ۱- در صورتی که ادارهکننده و تشکیلدهنده جمعیت یا اکثر اعضاء از پرسنل نیروهای مسلح باشند به جرائم همه اعضاء در محاکم نظامی رسیدگی خواهد شد.
تبصره ۲- منظور از جمعیت مذکور در این ماده همکاری سهنفر یا بیشتر است.
- هر نظامی که به نحوی از انحاء برای جدا کردن قسمتی از قلمرو حاکمیت جمهوری اسلامی ایران یا برای لطمه وارد کردن به تمامیت یا استقلال کشور ایران اقدام نماید محارب محسوب میشود.
- هریک از اشخاص مذکور در مواد ۸ و ۹ قبل از کشف توطئه و دستگیری توبه نماید و خود را به مأموران معرفی کند و اطلاعات خود را در اختیار بگذارد به نحوی که توبه وی نزد قاضی محرز شود حد محاربه از او ساقط میگردد.
- نظامیانی که مرتکب جرائم زیر شوند در صورتی که ارتکاب جرم آنان به منظور براندازی نظام و همکاری با دشمن باشد، با علم به تأثیر آن در براندازی حکم محاربند و در غیر این صورت به (۵) تا (۱۵) سال حبس تعزیری محکوم میشوند.
۱- هر نظامی که افراد تحت فرماندهی خود یا پایگاه یا محلی که حفاظت آن به عهده او سپرده شدهاست یا تأسیسات و تجهیزات و سازوبرگ نظامی یا نقشهها و اسناد و اسرار نظامی و نظائر آنها را به دشمن تسلیم یا افشاء نماید.
۲- هر نظامی که برای انجام مقاصد دشمن با او تبانی کند.
۳- هر نظامی که با سوءنیت و عمداً تأسیسات، ساختمانها، استحکامات نظامی کشتی یا هواپیما یا امثال آنها یا انبارها، راهها، وسایل ارتباطی و مخابراتی یا مراکز محتوی اسناد و دفاتر یا اسناد طبقهبندی شده مورد استفاده نیروهای مسلح یا وسایل دفاعیه یا تمام یا قسمتی از ملزومات جنگی، اسلحه یا مهمات را آتش بزند یا تخریب کند یا وادار به انجام آن نماید.
۴- هر نظامی که در مقابل دشمن داخلی خارجی، نظامیان یا اشخاصی را که به نحوی در خدمت نیروهای مسلح هستند اجبار یا تحریک به فرار یا تسلیم یا عصیان نماید یا به هر صورت دیگر موجبات اجبار یا تحریک دیگران را فراهم سازد.
۵- هر نظامی که علیه جمهوری اسلامی ایران اقدام مسلحانه نماید.
۶- هر نظامی که برای دولتی که علیه ایران در حال جنگ است یا برای گروهها یا دستجات محارب و مفسد جمعآوری نیرو یا کمک نماید یا سایر افراد را به الحاق به دشمنان یا محاربین و مفسدین اغوا و تشویق کند یا عملاً وسایل الحاق آنان را فراهم آورد.
- اشخاص زیر جاسوس شناخته شده و به مجازات مقرر ذیل محکوم میشوند:
۱- هر نظامی که اسناد یا اطلاعات یا اشیاء دارای ارزش اطلاعاتی را تحصیل کند و در اختیار دشمن قرار دهد و اقدام او برای عملیات نظامی یا نسبت به امنیت تأسیسات، استحکامات، پایگاهها، کارخانجات، انبارهای دایمی یا موقتی تسلیحاتی، توقفگاههای موقت، ساختمانهای نظامی، کشتیها یا هواپیماها یا وسایل نقلیه زمینی نظامی یا امنیت تأسیسات دفاعی کشور مضر باشد به مجازات محارب محکوم خواهد شد.
۲- هر نظامی که اسناد یا اطلاعاتی برای دشمن تحصیل کند و به هر دلیل موفق به تسلیم آن به دشمن نشود به حبس از سه تا پانزدهسال محکوم میگردد.
۳- هر نظامی که اسرار نظامی یا سیاسی یا اقتصادی یا صنعتی یا کلیدهای رمز را به دشمنان داخلی یا خارجی تسلیم نماید یا آنان را از مفاد آن آگاه سازد، به مجازات محارب محکوم خواهد شد.
۴- هر نظامی که برای بدست آوردن اسناد یا اطلاعاتی به نفع دشمن به محل نگهداری اسناد یا اطلاعات داخل شود چنانچه بهموجب قوانین دیگر مستوجب مجازات شدیدتری نباشد به حبس از دو تا دهسال محکوم میگردد.
۵- هر بیگانهای که برای کسب اطلاعات به نفع دشمن به پایگاهها، کارخانجات، انبارهای تسلیحاتی، اردوگاههای نظامی یگانهای نیروهای مسلح، توقفگاههای موقتی نظامی، ساختمانهای دفاعی نظامی یا وسایط نقلیه زمینی، هوایی، دریایی یا در محلهای نگهداری اسناد یا اطلاعات داخل شود به اعدام و در غیر این صورت به دو تا دهسال حبس محکوم میگردد.
تبصره- هر گونه همکاری و معاونت با عناصر جاسوس، مانند مخفی نمودن و پناه دادن، جرم محسوب و چنانچه عمل مرتکب موجب افساد و اخلال در نظام و یا شکست جبهه اسلام گردد در حکم محارب و در غیر این صورت به یک تا پنجسال حبس محکوم میگردد.
- هر نظامی که اسناد یا تصمیمات طبقهبندی شده را در اختیار کسانی که صلاحیت اطلاع نسبت به آن را ندارند، قرار دهد یا به هر نحو آنان را از مفاد آن مطلع سازد به ترتیب ذیل محکوم میشود:
۱- هرگاه سند یا مذاکرات یا تصمیمات عنوان به کلی سری داشته باشد به حبس از سه تا پانزدهسال.
۲- هرگاه سند یا مذاکرات یا تصمیمات عنوان سری داشته باشد به حبس از دو تا دهسال.
۳- هرگاه سند یا مذاکرات یا تصمیمات عنوان خیلی محرمانه داشته باشد از سهماه تا یکسال.
تبصره ۱- هرگاه سند یا مذاکرات یا تصمیمات عنوان محرمانه داشته باشد از طرف فرمانده یا رئیس مربوط تنبیه انضباطی خواهد شد.
تبصره ۲- هرگاه اعمال فوق بهموجب قوانین دیگر مستلزم مجازات شدیدتری باشد مرتکب به مجازات شدیدتر محکوم خواهد شد.
تبصره ۳- هر کس از اسناد یا مذاکرات یا تصمیمات مذکور مطلع گردد و با علم به ممنوعیت افشاء آن را به هر نحو افشاء نماید به ترتیب مقرر در این ماده محکوم میشود.
تبصره ۴- طبقهبندی و تغییر طبقهبندی اسناد و مذاکرات و تصمیمات و طرز نگهداری اسناد طبقهبندی شده به موجب آئیننامهای خواهد بود که به پیشنهاد سازمان حفاظت اطلاعات مربوط به تصویب وزیر دفاع و پشتیبانی نیروهای مسلح یا وزیر کشور حسب مورد خواهد رسید.
- هر نظامی که بر اثر بیاحتیاطی یا بیمبالاتی یا عدم رعایت نظامات دولتی موجب افشاء یا فقدان اسناد مذکور در ماده (۱۳) بشود با توجه به طبقهبندی اسناد افشاء شده، به ترتیب ذیل محکوم میشود.
۱- هرگاه سند یا مذاکرات عنوان به کلی سری داشته باشد به حبس از سهماه تا یکسال.
۲- هرگاه سند یا مذاکرات عنوان سری داشته باشد به حبس از دوماه تا ششماه.
۳- هرگاه سند یا مذاکرات عنوان خیلی محرمانه داشته باشد به حبس از یک ماه تا سهماه.
فصل سوم- جرائم بر خلاف تکالیف نظامی
- هرگاه تخلف و سرپیچی از تکالیف نظامی سبب تسلط دشمن بر اراضی یا مواضع یا افراد خودی شود جرم محسوب و مرتکب در حکممحارب است.
- هر فرمانده یا مسئول نظامی بدون استفاده از تمام وسایل دفاعیه که در اختیار او بوده است از انجام اقداماتی که وظیفه و شرافت نظامی او ایجاب میکرده خودداری نماید و آن چه را که حفاظت یا دفاع از آن به او سپرده شدهاست (از قبیل تأسیسات، استحکامات، سربازخانه، کارخانجات، انبار و مخازن اسلحه و مهمات یا آذوقه یا سوخت یا ملزومات نظامی، هواپیما، کشتی و شهر) به نحوی از انحاء به دشمن تسلیم نماید، در حکم محارب است.
- فرمانده هر قسمت نظامی که با دشمن قرارداد تسلیم منعقد نماید حسب مورد به یکی از دو مجازات زیر محکوم میشود.
۱- هرگاه تصمیم متخذه موجب خلع سلاح عده تحت فرماندهی یا اسارت نیروها یا تسلیم آن چه که دفاع و حفاظتش به عهده او است بشود در حکم محارب است.
۲- در سایر مواردی که محارب محسوب نمیشود به حبس از پنج تا پانزدهسال.
- نظامیان زیر که حداقل تعداد آنان بیش از دو نفر باشد شورشکننده محسوب و به ترتیب ذیل محکوم میشوند.
۱- نظامیان مسلحی که با تبانی قبلی یا به صورت دستهجمعی از اطاعت از فرماندهان یا رؤسای خود سرپیچی نمایند چنانچه از مصادیق محارب نباشند هریک به حبس از سه تا پانزدهسال.
۲- نظامیانی که در ارتباط با خدمت با تبانی قبلی و با سلاح گرم یا سرد به جان یا مال یا ناموس مردم یا اموال عمومی تعدی یا تجاوز نمایند چنانچه محارب محسوب نشوند به حبس از سه تا پانزدهسال.
۳- چنانچه مرتکبین جرائم فوق غیر مسلح باشند اگر عمل آنان مشمول مجازات شدیدتری نباشد به حبس از یک تا پنجسال.
تبصره- هرگاه یک نفر از مرتکبین جرایم فوق در یک اقدام گروهی مسلح باشند کلیه افراد به مجازات بندهای یک و دو محکوم خواهند شد.
- هریک از فرماندهان یا مسئولین نظامی که بدون امر یا اجازه یا بدون اینکه به اقدام متقابل وادار شده باشد، علیه نیروهای نظامی یا اتباع دولتی که با ایران در حال جنگ نباشد، مسلحانه حمله یا عدهای را وادار به حمله نماید یا با نیروی تحت فرماندهی خود در اراضی دولتی که با ایران درحال جنگ نباشد مرتکب عملیات خصمانه شود، هرگاه اقدامات فوق موجب اخلال در امنیت داخلی یا خارجی کشور گردد، در حکم محارب است و در غیر این صورت به حبس از سه تا پانزدهسال محکوم میشود.
- هریک از فرماندهان یا مسئولین نظمی که پس از دریافت دستور توقف عملیات جنگی، عملیات را ادامه دهد در صورتی که عمل وی موجب افساد و اخلال در نظام و یا شکست جبهه اسلام گردد به مجازات محارب محکوم و در غیر این صورت به یک تا دهسال حبس محکوم میشود.
- هر نظامی که بدون امر یا مجوز قانونی، فرماندهی قسمتی را به عهده گیرد و یا بر خلاف امر مافوق فرماندهی قسمتی را ادامه دهد به حبس از دوماه تا ۱۰ سال محکوم و چنانچه مرتکب جرائم دیگری گردد به مجازاتهای آن جرائم نیز محکوم خواهد شد.
- هر نظامی که اوامر فرماندهان یا رؤسای مربوط را لغو نماید به ترتیب زیر محکوم میشود.
۱- هرگاه از امر حرکت به طرف دشمن یا محاربین و مفسدین امتناع ورزد و مخالف مقررات عمل نماید در صورتی که حاکی از همکاری با دشمن باشد و یا موجب افساد و اخلال در نظام و یا شکست جبهه اسلام گردد در حکم محارب و در غیر این صورت به حبس از سه تا پانزدهسال محکوم میشود.
۲- اگر مخالفت با مقررات در ناحیهای باشد که در آن حالت جنگی یا محدودیتهای ضروری اعلام شده باشد و آن مخالفت مربوط به امور جنگی یا مقررات حالت محدودیتهای ضروری باشد در صورتی که عمل او موجب افساد و اخلال در نظام و یا شکست جبهه اسلام نباشد به حبس از ۲ تا دهسال محکوم میشود.
- تخلف از قوانین و مقررات نظامی و انتظامی، لغو دستور محسوب میشود و چنانچه در قانون، مجازات خاصی برای آن در نظر گرفته نشده باشد مرتکب به حبس از دوماه تا دوسال محکوم میگردد.
تبصره ۱- تخلفات انضباطی موضوع آئیننامههای انضباطی از شمول این ماده مستثنی میباشد.
تبصره ۲- چنانچه مخالفت با مقررات مربوط به منع ازدواج با اتباع بیگانه یا اتباع بیگانهای که به سبب ازدواج تبعه ایران محسوب میشوند و یا منع عضویت در سازمانها یا جمعیتها و احزاب سیاسی یا منع دخالت و شرکت در دستهبندیها یا مناقشههای سیاسی باشد، به حبس از ششماه تا سهسال و اخراج از خدمت و استرداد هزینههای تحصیلی در صورت عدم انجام تعهد مقرر محکوم میشود.
- هر نظامی که بر خلاف مقررات و ضوابط مبادرت به تیراندازی نماید عمل او جرم محسوب و به حبس از دوماه تا یکسال محکوم خواهد شد و چنانچه منجر به قتل یا جرح گردد طبق قانون قصاص و دیات با او رفتار خواهد شد.
تبصره ۱- چنانچه تیراندازی مطابق مقررات صورت گرفته باشد مرتکب از مجازات و پرداخت دیه معاف خواهد بود و در صورتی که مقتول یا مجروح مقصر و یا مهدورالدم نباشد، دیه از بیتالمال پرداخت خواهد شد.
تبصره ۲- مقررات مربوط به تیراندازی به موجب آئیننامهای خواهد بود که حسب مورد توسط سپاه یا ارتش یا نیروی انتظامی تهیه و به تصویبستاد کل نیروهای مسلح میرسد.
- هر نظامی که باید بهطور انفرادی یا همراه چند نفر یا یگانی به مأموریت برود و عمداً و بدون عذر موجه در وقت مقرر حاضر نگردد، به ترتیب زیر محکوم میشود.
۱- هرگاه حرکت برای عزیمت به منطقه جنگی باشد و عمل مرتکب موجب افساد و اخلال در نظام و یا شکست جبهه اسلام گردد در حکم محارب و در غیر این صورت به حبس از سه تا پانزدهسال محکوم میشود.
۲- هرگاه حرکت برای عزیمت به منطقهای که در حالت جنگ یا آماده باش رزمی یا اعلام محدودیت های ضروری موضوع اصل (۷۹) قانون اساسی باشد به حبس از دو تا دهسال.
۳- در سایر موارد به حبس از دوماه تا یکسال.
- هر نگهبان که محل نگهبانی خود را بدون مجوز ترک نماید در صورتی که در مقابل دشمن با همکاری یا تبانی باشد و یا عمل وی موجب افساد و اخلال در نظام و یا شکست جبهه اسلام گردد در حکم محارب و در غیر این صورت به شرح زیر مجازات میشود.
۱- هرگاه در مقابل دشمن و محاربین باشد به حبس از سه تا پانزدهسال.
۲- هرگاه در ناحیهای باشد که در حالت جنگ و یا اعلام وضعیت و محدودیتهای ضروری موضوع اصل ۷۹ قانون اساسی و یا حالت آماده باش رزمی باشد به حبس از دو تا دهسال.
۳- در سایر موارد به حبس از سهماه تا سهسال.
تبصره- نگهبان، مأمور مسلحی است که مراقبت و حفاظت یک محل یا یک منطقه معین به او واگذار شده باشد.
- هر نظامی که در حین نگهبانی بخوابد به شرح زیر محکوم میشود.
۱- هرگاه در مقابل دشمن و محاربین باشد در صورتی که عمل وی موجب افساد و اخلال در نظام و یا شکست جبهه اسلام گردد در حکم محارب و در غیر این صورت به حبس از یک تا پنجسال محکوم میگردد.
۲- هرگاه در ناحیهای باشد که در حالت جنگ یا اعلام محدودیتهای موضوع اصل (۷۹) قانون اساسی یا آمادهباش رزمی باشد به حبس از شش ماه تا دوسال.
۳- در سایر موارد به حبس از دوماه تا یکسال.
- هر نظامی در حین خدمت یا در ارتباط با آن به نگهبان یا مراقب در رابطه با انجام وظیفه وی تعرض یا اهانت نماید به ترتیب زیر محکوم میشود.
۱- هرگاه مرتکب با سلاح تعرض نماید به حبس از سه تا پانزدهسال و اگر صدمهای به نگهبان وارد آورد علاوه بر مجازات فوق حسب مورد به قصاص یا پرداخت دیه نیز محکوم میگردد.
۲- هرگاه مرتکب بدون سلاح تعرض نماید به حبس از یک تا سهسال و اگر صدمهای به نگهبان وارد آورد علاوه بر مجازات فوق حسب مورد به قصاص یا پرداخت دیه نیز محکوم میگردد.
۳- هرگاه مرتکب به نحوی به نگهبان اهانت یا او را تهدید نماید به حبس از دوماه تا یکسال محکوم میشود مگر آنکه اهانت او قذف باشد که به مجازات آن نیز محکوم میگردد.
- هر نظامی حین خدمت یا در ارتباط با آن نسبت به مافوق خود مرتکب ضرب یا جرح یا نقص یا قطع عضو شود حسب مورد علاوه بر قصاص یا پرداخت دیه به حبس از یک تا پنجسال محکوم میشود.
- مرتکبین جرائم مواد (۲۸) و (۲۹) چنانچه مرتکب قتل شوند در صورتی که حکم قصاص در مورد آنان اجراء نشود حسب مورد به مجازاتهای مقرر در دو ماده مذکور محکوم میشوند.