(منسوخ ۱۳۲۱/۱۲/۲۹)- مشمولین بیمار و ضعیف‌البنیه بوسیله بنگاه‌های بهداری کشور قبلاً تحت معالجه واقع و پس از بهبودی به خدمت احضار می‌گردند. مدت تعویق خدمت آنان از یک سال تجاوز نخواهد کرد مگر آنکه ادامه معالجه آنان مورد تأیید و گواهی دو پزشک واقع شود.
تبصره ۱ (منسوخ ۱۳۲۱/۱۲/۲۹)- بنگاه‌های بهداری کشور موظف به معالجه و مداوای مجانی مشمولین این ماده خواهند بود.
تبصره ۲ (منسوخ ۱۳۲۱/۱۲/۲۹)- مشمولین بیمار و ضعیف‌البنیه بوسیله بنگاه‌های بهداری کشور قبلاً تحت معالجه واقع و پس از بهبودی به خدمت اعزام می‌گردند و مدت تعویق خدمت آن‌ها از یک سال تجاوز نخواهد کرد مگر آنکه ادامه معالجات آن‌ها مورد تأیید و گواهی شورای پزشکی نظامی واقع گردد.
تبصره ۳ (منسوخ ۱۳۲۱/۱۲/۲۹)- بنگاه‌های بهداری کشوری موظف به معالجه و مداوای مجانی مشمولین تبصره بالا خواهند بود.
فصل هشتم- معافیت محدود (منسوخ ۱۳۵۰/۰۲/۱۳)
(منسوخ ۱۳۲۱/۱۲/۲۹)- اشخاص زیر به واسطه موقعیت خود از انجام خدمت وظیفه معاف می‌باشند:
۱- حکام شرع مجاز به اجتهاد و یا فتوی از مراجع تقلید و یا فتوی.
۲- علماء درجه اول مذاهب زرتشتی و کلیمی و مسیحی.
تبصره ۱ (منسوخ ۱۳۲۱/۱۲/۲۹)- اعتبار مدارک مربوط به این قبیل اشخاص منوط به گواهی شورای عالی فرهنگ است.
تبصره ۲ (منسوخ ۱۳۲۱/۱۲/۲۹)- دانشجویان (طلاب) علوم دینیه که مطابق برنامه وزارت فرهنگ مشغول تحصیل هستند مشمول ماده ۷۲ و ۷۳ این قانون خواهند بود.
فصل نهم- متکفلین (منسوخ ۱۳۵۰/۰۲/۱۳)
(منسوخ ۱۳۲۱/۱۲/۲۹)- جز در مواردی که در قانون پیش‌بینی شده باشد مشمولین زیر که متکفل شناخته شده‌اند هر سال به وضعیت آنان رسیدگی و چنانچه موضوع تکفل برطرف شده باشد به خدمت زیر پرچم احضار والا برای مدت یک سال دیگر به آنان ورقه معافیت داده خواهد شد. اگر تا سن ۲۹ سالگی مشمول در وضعیت تکفل او تغییری حاصل نشده باشد از خدمت زیر پرچم معاف و جزء ذخیره منظور خواهد شد:
۱- یکانه پسر هر مرد یا زنی که سن او از شصت سال متجاوز و یا در اثر علت مزاج از اداره امر معاش خود عاجز و کفالت بر عهده آن پسر باشد.
۲- هر جوانی که عهده‌دار معاش عیال و یا اولاد خود باشد.
۳- هر جوانی که کفیل منحصر‌به‌فرد معاش پدر و یا مادر یا جد و یا جده علیل و یا پیر از کار افتاده و بی‌استطاعت باشد.
۴- هر جوانی که به‌تنهایی عهده‌دار معیشت برادر یا خواهر صغیر و یا علیل از کار افتاده باشد و به واسطه عدم بضاعت در غیبت خود وسائل نکاهداری آنان را نداشته باشد.
(منسوخ ۱۳۲۷/۱۲/۱۵)- هیچ‌کس تا قبل از دخول به سن ۲۳ سالگی حق معافیت از خدمت زیر پرچم را به عنوان داشتن عیال و یا اولاد ندارد ولی پس از دخول به سن مزبور اشخاصی که دارای عیال یا اولاد باشند موقتاً از خدمت زیر پرچم معاف خواهند بود (باستثناء کسانی که در این تاریخ مشغول انجام خدمت زیر پرچم می‌باشند که بایستی در صورت احتیاج وزارت جنگ خدمت مقرره را به‌تمام رسانند).
مشمولین محصل از مقررات این ماده مستثنی بوده و پس از فراغت از تحصیل و یا ترک تحصیل فقط در صورت استفاده از معافیت نخستین قرعه مقرره در ماده واحده آبان ماه ۱۳۲۴ قانون اصلاحی قانون نظام وظیفه که هرگاه دارای عیال و اولاد باشند از مزایای فوق‌الذکر استفاده خواهند نمود.
تبصره- بطور کلی در مورد کلیه مشمولین نامبرده در این ماده هرگاه تحت‌الکفاله‌های آن‌ها مطابق گواهینامه مجلس سربازگیری متمکن و قادر به کار نبوده و بسته نزدیکی که از آن‌ها نگاهداری نماید نداشته باشند بنگاه‌های شهرداری باید در مدت هشت ماه اول خدمت زیر پرچم برای قبول آنان حق‌تقدم منظور دارند.
(منسوخ ۱۳۲۱/۱۲/۲۹)- از مشمولین طبقات ۱۲۸۴ – ۱۲۸۵ – ۱۲۸۶ – ۱۲۸۷ – ۱۲۸۸ – ۱۲۸۹ – ۱۲۹۰ – ۱۲۹۱ – ۱۲۹۲ – ۱۲۹۳ – ۱۲۹۴ آن‌هایی که در تاریخ تصویب این قانون در خدمت زیر پرچم هستند پس از پایان خدمت زیر پرچم مرخص خواهند شد و آن‌هایی که به خدمت وارد نشده‌اند دیگر برای خدمت زیر پرچم احضار نخواهند شد.
تبصره ۱ (منسوخ ۱۳۲۱/۱۲/۲۹)- متولدین ۱۲۹۵ به بعد که متکفل شناخته شده و می‌شوند مشمول مقررات ماده ۶۳ خواهند بود.
تبصره ۲ (منسوخ ۱۳۲۱/۱۲/۲۹)- مشمولینی که تا این تاریخ مورد مقررات مواد ۶۴ و ۶۸ قانون خدمت نظام وظیفه مصوب ۲۹ خرداد ماه ۱۳۱۷ بوده و فعلاً در خدمت ارتش یا ژاندارمری هستند در صورتی که هشت ماه خدمت مقدماتی را طی کرده باشند از خدمت مرخص و جزء طبقات مربوطه می‌گردند.
تبصره ۳ (منسوخ ۱۳۲۱/۱۲/۲۹)- کسانی که تا تاریخ اجرای این قانون مطابق یکی از قوانین ۱۳۰۴ – ۱۳۱۰ – ۱۳۱۷ برگ معافیت دائم گرفته‌اند معافیت آنان معتبر شناخته می‌شود.
تبصره ۴ (منسوخ ۱۳۲۱/۱۲/۲۹)- مشمولینی که متولد از ۱۲۸۴ تا پایان ۱۲۹۴ هستند و خدمت زیر پرچم خود را انجام داده‌اند و در حین اجرای این قانون مشغول خدمت دولت می‌باشند مدت خدمت زیر پرچم آن‌ها خواه قبل از قبول خدمت دولت بوده و یا بعد از آن باشد در صورت پرداخت کسور تقاعد به مأخذ پایه که فعلاً دارا می‌باشند جزء مدت خدمت رسمی آنان و مدت اقامت در پایه که حقوق بازنشستگی آن را می‌پردازند محسوب بوده ترفیع آن‌ها از تاریخ استحقاق اعطاء خواهد شد و به علاوه تمام مشمولین از ۱۲۸۴ تا پایان ۱۲۹۴ که خدمت زیر پرچم خود را انجام داده‌اند دیگر برای خدمت یک‌ماهه احضار نخواهند شد.
(منسوخ ۱۳۲۱/۱۲/۲۹)- بطور کلی از دو و یا سه برادر سالم که در یک سال به خدمت احضار شده باشند به انتخاب پدر و در صورت نبودن پدر به انتخاب مادر یکی از آنان و همچنین از ۴ و ۵ برادر دو نفر آنان موقتاً از خدمت سربازی معاف و پس از خاتمه خدمت برادران دیگر به نوبه احضار خواهند شد و در صورت نبودن پدر و مادر این معافیت موقت به حکم قرعه در بین برادران تعیین خواهد شد.
(منسوخ ۱۳۲۱/۱۲/۲۹)- متکفلین بایستی رونویس برگ شناسنامه افراد مورد کفالت را با استشهاد تهیه و تا یک ماه قبل از سال احضار به حوزه‌های سربازگیری تسلیم نمایند.
تبصره (منسوخ ۱۳۲۱/۱۲/۲۹)- برگ‌های استشهاد مطابق نمونه خواهد بود که در ادارات شهربانی و ژاندارمری و نزد کدخدایان از طرف حوزه‌های سربازگیری در دسترس مشمولین گذارده خواهد شد.
(منسوخ ۱۳۲۱/۱۲/۲۹)- تصدیق رونویس برگ‌های شناسنامه افراد مورد کفالت و همچنین صحت مندرجات استشهاد و شناسائی امضاکنندگان در شهرها به عهده ادارات شهربانی و در دهات به عهده کدخدایان محول می‌گردد و این مأمورین مکلفند بازجوئی‌های لازمه را نسبت به مندرجات برگ استشهاد معمول داشته و صحت آن را تصدیق نمایند.
تبصره ۱ (منسوخ ۱۳۲۱/۱۲/۲۹)- هر مأمور یا کدخدائی که بر خلاف حقیقت تصدیق نماید طبق قانون تعقیب خواهد شد.
تبصره ۲ (منسوخ ۱۳۲۱/۱۲/۲۹)- در نقاطی که اداره شهربانی و کدخدا نباشد در صورت بودن ژاندارم اجرای مقررات این ماده به عهده آنان محول می‌گردد.
تبصره ۳ (منسوخ ۱۳۲۱/۱۲/۲۹)- مأمورینی که در بالا گفته شد مکلفند به مراجعه‌کنندگان رسید کتبی داده و در ظرف مدتی که از ۱۵ روز تجاوز ننماید بازجوئی‌های لازمه را معمول و استشهاد و رونویس شناسنامه را گواهی نموده و به تقاضاکننده تسلیم دارند.
(منسوخ ۱۳۲۱/۱۲/۲۹)- پسر یا دختری که تحت کفالت است از لحاظ اجرای این قانون تا آخر سن ۱۸ سالگی تحت کفالت شناخته می‌شود.
تبصره ۱- به منظور اجرای این قانون سن بلوغ برای دختر و پسر هیجده سال تمام محسوب می‌شود.
تبصره ۲- مشمولین متکفل بایستی عین یا رونوشت مصدق از برگ‌های شناسنامه عائله تحت‌الکفاله خود را پیوست به استشهاد مصدق محلی به حوزه‌های سربازگیری تسلیم نمایند.
تبصره ۳- صحت هویت امضاکنندگان استشهاد در شهرها از طرف شهربانی و در دهستان‌ها بوسیله امنیه یا کدخدایان باید مورد گواهی واقع شود.
تبصره ۴- وضعیت مشمولین این ماده بایستی از طرف حوزه‌های سربازگیری بوسیله مأمورین مربوطه یا مأمورین شهربانی و امنیه محل تحت تحقیق واقع و نتیجه بازرسی با برگ‌های شناسنامه و استشهاد دقیقاً تطبیق شود.
تبصره ۵- متکفلینی که مطابق قانون مصوب ۳۰ شهریور ماه ۱۳۱۰ از خدمت سربازی معاف بوده‌اند چنانچه در تاریخ اجرای این قانون پنج سال دوره تکفل آن‌ها منقضی شده باشد مشمول تبصره ماده ۱۶ قانون نامبرده بوده و بایستی چهار ماه خدمت نمایند.
تبصره ۶- هیچ یک از مقررات این فصل شامل حال مشمولینی که دارای گواهینامه تحصیلی دوره متوسطه و بالاتر می‌باشند نخواهد بود.
فصل دهم- دانش‌آموزان (منسوخ ۱۳۵۰/۰۲/۱۳)
- اشخاصی دانش‌آموز نامیده می‌شوند که در یکی از آموزشگاه‌های ملی یا دولتی (داخله یا خارجه) رسماً اشتغال به تحصیل داشته باشند.
- رسمیت جریان تحصیل منوط به تصدیق و گواهینامه است که از طرف وزارت معارف به دانش‌آموزان داده خواهد شد.
- دانش‌آموزان دوره دوم دبیرستان‌ها و دانشجویان آموزشگاه‌های عالی چنانچه در حین تحصیل به سن مشمولیت برسند تا موقعی که تحصیلات خود را در دبیرستان و دانشکده‌ها ادامه می‌دهند از احضار به خدمت معاف هستند.
(منسوخ ۱۳۲۱/۱۲/۲۹)- تمام دانش‌آموزان و دانشجویان مشمول به‌محض ترک تحصیل یا فراغت از تحصیل به خدمت زیر پرچم احضار می‌شوند.
(منسوخ ۱۳۲۱/۱۲/۲۹)- کسانی که دوره تحصیلات آنان کمتر از دوره کامل متوسطه باشد مشمول مقررات مربوط به سایر افراد وظیفه خواهند بود.
فصل یازدهم- کادر افسری احتیاط و ذخیره (منسوخ ۱۳۵۰/۰۲/۱۳)
- کادر افسری احتیاط از روی صورت‌های اسامی ارسالی وزارت معارف تشکیل می‌گردد.
- دارندگان گواهینامه تحصیلات متوسطه و عالیه که جهت کادر افسری احتیاط و ذخیره اختصاص یافته در اول مهر ماه هر سال به دانشکده افسری احتیاط اعزام و معرفی می‌گردند.
تبصره ۱- پزشکان و دامپزشکان و دواسازان و دندانسازان مشمول مقررات این ماده نبوده و تابع مقررات فصل دوازدهم این قانون خواهند بود.
- اعزام و معرفی مشمولین ماده فوق به دانشکده افسری احتیاط از روی تقدم تاریخ ولادت به عمل آمده و آن‌هایی که از خارجه و یا سایر نقاط کشور به مرکز آمده‌اند بر سایرین نیز حق تقدم خواهند داشت.
- دانشکده افسری احتیاط هر ساله در اول مهر ماه در تهران تشکیل می‌شود و دوره آن یک سال است.
- افراد نامبرده دو ماده ۷۶ از تاریخ معرفی به دانشکده افسری تا خاتمه دوره دانشکده تابع مقررات عمومی دانشکده افسری احتیاط بوده و طبق برنامه مخصوص تعلیمات لازمه را طی خواهند نمود.
(منسوخ ۱۳۲۱/۱۲/۲۹)- کسانی که دوره تحصیلات آنان معادل لیسانس یا دکترا باشد بطور کلی ۱۲ ماه در خدمت زیر پرچم خواهند بود که پس از طی دوره دانشکده افسری احتیاط در صورتی که از عهده امتحانات نهایی برآیند مطابق فصل پنجم قانون ترفیعات به درجه افسری نائل و شش ماه با درجه افسری در صف خدمت خواهند نمود.
(منسوخ ۱۳۲۱/۱۲/۲۹)- افراد نامبرده در ماده ۷۶ و ۸۰ از تاریخ معرفی به دانشکده افسری تا خاتمه دوره دانشکده تابع مقررات عمومی دانشکده افسری احتیاط بوده و طبق برنامه مخصوص تعلیمات لازمه را فرا خواهند گرفت.
- چنانچه افسران وظیفه در خدمت بی‌علاقگی نشان داده و یا بی‌انضباطی و سستی از آنان مشهود گردد برای هر دفعه ارتکاب با نظر ستاد ارتش از سه ماه تا یک سال خدمت آن‌ها تمدید می‌گردد.
- افسران وظیفه پس از خروج از دانشکده با نظر ستاد ارتش به نسبت احتیاجات به قسمت‌های ارتش تقسیم می‌گردند.
- افراد وظیفه که خدمت زیر پرچم خود را مانند افراد عادی خاتمه داده و بعداً به خاتمه تحصیلات و اخذ گواهینامه متوسطه و عالیه نائل آیند و بخواهند جزء کادر افسری احتیاط محسوب گردند مشمول مقررات این فصل خواهند بود.
- افسران وظیفه و احتیاط در صورت تمایل به ادامه خدمت داوطلب در ارتش پس از طی سال دوم دوره دانشکده افسری افسر داوطلب شناخته شده و تابع مقررات عمومی ارتشی خواهند بود.
تبصره- مدت تحصیل در سال دوم دانشکده با استفاده از حقوق درجه بوده ولی هزینه آن‌ها در دانشکده از حقوق آن‌ها محسوب خواهد شد.
- دارندگان گواهینامه که به خاتمه ادوار تحصیلی متوسطه و عالیه موفق شده‌اند در موقع انجام خدمت زیر پرچم برای دخول به دانشکده افسری احتیاط بایستی شرایط زیر را دارا باشند:
الف- در موقع معرفی از طرف وزارت معارف راجع به استعداد و قابلیت ذوق نظامی و همچنین وضعیت اخلاقی دارای گواهینامه مخصوص باشند.
ب- از نظر جسمانی و تناسب اندام (که با معاینه متخصصین پزشکی منتخب از طرف ستاد ارتش تشخیص داده می‌شود) نقیصه بدنی نداشته و کاملاً سالم باشند.
ج- پس از معرفی جهت انجام خدمت وظیفه بوسیله یک هیئت نظامی تحت آزمایش واقع و مطابق برنامه تعلیمات نظامی وزارت معارف از عهده امتحانات لازمه برآیند.
تبصره- مشمولینی که در هر یک از مراحل سه‌گانه بالا مردود شوند جهت دو سال خدمت عادی معرفی و آن‌هایی که دارای شرایط مقرره باشند روز اول مهر ماه هر سال به دانشکده افسری احتیاط اعزام و معرفی می‌گردند.
(منسوخ ۱۳۲۱/۱۲/۲۹)- دانشجویان دانشکده افسری احتیاط در صورتی که از عهده امتحانات برنیایند مدت تحصیل آن‌ها جزء دوره خدمت زیر پرچم محسوب و برای طی بقیه خدمت بدون درجه به صف اعزام خواهند شد.
تبصره- تجدید ادوار تحصیلی دانشکده افسری احتیاط از دو دوره تجاوز نخواهد کرد.
- افسر وظیفه و احتیاط و ذخیره چنانچه در هر یک از مراحل خدمتی شئون و خصائص افسری را از دست داده و فاقد صلاحیت گردند بقیه مدت خدمت را در کلیه مراحل با درجه سربازی ادامه داده و از کادر افسری خارج خواهند بود.
تبصره ۱ (منسوخ ۱۳۴۴/۰۳/۰۳)- مقررات این ماده در مورد درجه‌داران- سرجوخه‌ها و سرباز یکم‌های وظیفه و احتیاط و ذخیره که شئون و خصائص خدمتی درجه مربوط را از دست داده و فاقد صلاحیت گردند نیز قابل اجرا خواهد بود.
تبصره ۲ (منسوخ ۱۳۴۴/۰۳/۰۳)- منظور از افسران- درجه‌داران و سرجوخه‌ها و سرباز یکم‌های مذکور در این ماده اعم است از کسانی که خدمت نظام وظیفه خود را در نیروهای مسلح شاهنشاهی و یا بر طبق قوانین مخصوص در سایر سازمان‌های کشور انجام می‌دهند.
فصل دوازدهم- پزشکان، دامپزشکان، دواسازان، دندانسازان (منسوخ ۱۳۵۰/۰۲/۱۳)
- مشمولین نامبرده در این فصل در امور تخصصی خود مورد استفاده واقع و جزء کادر مربوطه منظور خواهند شد.
(منسوخ ۱۳۲۱/۱۲/۲۹)- کسانی که دارای دانش‌نامه دانشکده پزشکی – دامپزشکی – دندانسازی – داروسازی باشند بطور کلی دوازده ماه در خدمت زیر پرچم خواهند بود که پس از طی دوره شش‌ماهه تعلیمات تکمیلی نظامی تحت نظر ادارات مربوطه و گذرانیدن امتحان مطابق فصل پنجم قانون ترفیعات به درجه افسری نائل و شش ماه در قسمت‌های مربوطه با درجه افسری خدمت خواهند نمود.
