(منسوخ ۱۳۴۲/۲/۱۸)- هزینه دادخواست کتبی یا شفاهی اعم از دادخواست بدوی و متقابل و اعتراض به حکم غیابی و اعتراض شخص ثالث و دادخواست پژوهشی و دادخواست اعاده دادرسی و فرجامی و هزینه وکالتنامه و برگ اجرائی در دادگاههای بخش ده ریال و در سایر دادگاهها بیست ریال (۲۰ ریال) است.
(منسوخ ۱۳۴۲/۲/۱۸)- هزینه احکام در دعاوی که قیمت خواسته معین است به ترتیب زیر میباشد:
الف- در دعاوی مرحله نخستین یک درصد نسبت به قیمت خواسته.
ب- در دعاوی مرحله پژوهشی و اعتراض به حکم غیابی مرحله نخستین و پژوهشی دو درصد نسبت به مبلغ محکومبه که مورد شکایت پژوهشی و اعتراض است.
ج- در اعتراض شخص ثالث خواه در مرحله نخستین باشد یا پژوهشی و درخواست فرجامی و اعاده دادرسی سه درصد نسبت به مبلغ محکومبه که مورد اعتراض یا شکایت فرجامی یا اعاده دادرسی است.
د- هزینه حکمی که پس از نقض فرجامی صادر میشود نیم در صد نسبت به محکومبه حکمی است که مورد رسیدگی مجدد واقع میشود.
(منسوخ ۱۳۴۲/۲/۱۸)- در صورتی که خواسته مالی نباشد و همچنین در دعوی تصرف عدوانی و رفع مزاحمت و ممانعت و افراز و تقسیم و حقوق ارتفاقی هزینه دادرسی در دادگاههای بخش یکصد ریال و در سایر دادگاهها دویست ریال (۲۰۰ ریال) است.
(منسوخ ۱۳۴۲/۲/۱۸)- هزینه تأمین دلیل یکصد ریال است.
(منسوخ ۱۳۳۳/۱۰/۱۲)- هزینه حکم در موقع دادن دادخواست باید داده شود و در صورتی که تعیین قیمت خواسته در وقت دادن دادخواست ممکن نباشد در موقع دادن دادخواست در دادگاههای بخش دو ریال و در دادگاههای شهرستان پنج ریال گرفته میشود و بقیه بعد از تعیین خواسته و صدور حکم اخذ خواهد شد و دادگاه مکلف است قیمت خواسته را قبل از صدور حکم معین نماید. هزینه حکمی که پس از نقض فرجامی صادر میشود پس از صدور حکم از محکومله گرفته میشود.
(منسوخ ۱۳۴۲/۲/۱۸)- هزینه قرار ارجاع به مصدق و کارشناس و اجرای موقت در دادگاههای بخش بیست ریال (۲۰) و در سایر دادگاهها پنجاه ریال (۵۰ ریال).
(منسوخ ۱۳۴۲/۲/۱۸)- هزینه تأمین خواسته در دادگاههای بخش پنجاه ریال (۵۰ ریال) و در سایر دادگاهها یکصد ریال (۱۰۰ریال) است و پس از صدور قرار دریافت میشود.
(منسوخ ۱۳۳۴/۱۱/۳)- برای درخواست پژوهش و فرجام قرارهائی که موافق اصول محاکمات مدنی پژوهش و فرجام آنها علیحده از حکم جائز است هزینه زیر دفعتاً در موقع تقدیم دادخواست دریافت خواهد شد.
۱- برای پژوهش از قرار ده ریال.
۲- برای فرجام از قرار سی ریال.
(منسوخ ۱۳۴۹/۹/۹)- در موارد زیر مدعی از تأدیه هزینه دادرسی معاف است:
۱- دعاوی که خواسته آن از بیست هزار ریال بیشتر نباشد.
۲- دعوی اعسار نسبت به هزینه دادرسی.
دولت و همچنین دادستان از تأدیه هزینه دادرسی معاف هستند.
فصل دوم- در هزینه دفتر
(منسوخ ۱۳۴۲/۲/۱۸)- هزینه تصدیق مطابقت رونوشت با اصل برای هر صفحه در دادگاههای بخش ده ریال (۱۰ ریال) و در سایر دادگاهها پانزده ریال (۱۵ ریال) است. بیست و پنج کلمه یک سطر و پانزده سطر یک صفحه و کسر از سطر و صفحه تمام محسوب است.
(منسوخ ۱۳۴۲/۲/۱۸)- برای سایر تصدیقاتی که از دفتر دادگاه در حدود صلاحیت آنها داده میشود در دادگاههای بخش بیست ریال (۲۰ ریال) و در سایر دادگاهها چهل ریال (۴۰ ریال) دریافت میشود.
فصل سوم- در اعسار از هزینه دادرسی
- معسر از هزینه دادرسی کسی است که به واسطه عدم کفایت دارائی یا عدم دسترسی به مال خود قادر به تأدیه هزینه دادرسی نیست.
- همینکه اعسار کسی ثابت شده از نتایج زیر استفاده خواهد کرد:
۱- معافیت موقتی از تأدیه تمام یا قسمتی از هزینه دادرسی در مورد دعوائی که برای معافیت از هزینه آن ادعای اعسار شده.
۲- حق داشتن وکیل مجانی.
۳- معافیت از دادن تأمین که باید اتباع خارجه بدهند در صورتی که مدعی از اتباع خارجه باشد.
- معافیت از هزینه دادرسی باید برای هر دعوی علیحده تحصیل شود ولی معسر میتواند در تمام مراحل مربوط بهمان دعوی از حکم اعسار استفاده کند.
- در مورد دعاوی متعدده که مدعی اعسار بر یک نفر دفعتاً اقامه نماید حکم اعسار که نسبت به یکی از دعاوی صادر شود نسبت به سایر دعاوی مؤثر خواهد بود.
- دعوی اعسار به طرفیت دادستان اقامه خواهد شد- هرگاه دادگاه صلاحیت دار دادگاه بخش باشد مدیر دفتر دادگاه سمت نمایندگی دادستان را خواهد داشت.
- دعوی اعسار در صورتی که برای معافیت از پرداخت هزینه مرحله نخستین باشد باید ضمن دادخواست راجع به دعوی اصلی و اگر دعوی اعسار راجع به هزینه اعتراض به حکم باشد در ضمن دادخواست اعتراض اقامه گردد و در صورتی که برای معافیت از هزینه مرحله پژوهشی یا فرجامی باشد بهوسیله دادخواست جداگانه اقامه خواهد شد.
- مدیر دفتر مکلف است در ظرف دو روز از تاریخ رسید دادخواست اعسار پرونده را بهنظر دادرس دادگاه برساند تا چنانچه حضور گواهها را در جلسه دادرسی لازم بداند به مدعی اعسار اخطار شد که در روز مقرر گواههای خود را حاضر نماید- مدیر دفتر یک نسخه از دادخواست و مدارک اعسار و پیوستهای آن را برای دادستان و نسخه دیگر را برای طرف دعوی اصلی ارسال و ضمناً روز جلسه دادرسی را تعیین و ابلاغ مینماید- طرف دعوی اصلی میتواند در موقع رسیدگی به دعوی اعسار حاضر شده و اگر دلائلی بر رد اعسار دارد بیان کند ولی عدم حضور او مانع رسیدگی و صدور حکم نخواهد شد و این حکم حضوری محسوب است خواه در رسیدگی نخستین یا در رسیدگی پژوهش صادر شود.
- هرگاه مدعی اعسار دعوی خود را تا یکماه تعقیب نکرد دادخواست اعسار به درخواست طرف دعوی اصلی رد و مطابق ماده ۷۰۲ رفتار میشود.
- حکم قبول اعسار قابل پژوهش و فرجام نیست و از حکم رد اعسار فقط میتوان درخواست پژوهش نمود.
- هرگاه حکم بر رد اعسار صادر شد به طریق زیر رفتار میشود:
اگر حکم از مرحله نخستین صادر و در ظرف مدت قانونی پژوهش داده نشده باشد مدعی اعسار مکلف است تا ده روز پس از انقضاء مدت پژوهش و اگر حکم از مرحله پژوهش صادر شده باشد تا ده روز پس از ابلاغ آن هزینه دادخواست دعوی اصلی را تأدیه نماید والا دادخواست او رد خواهد شد.
- در صورتی که دعوی اعسار برای معافیت از هزینه پژوهشی یا فرجامی باشد مدعی اعسار باید تصدیقی از دفتر دادگاه که با عسار رسیدگی میکند حاکی از تقدیم دادخواست اعسار گرفته در ظرف مدت قانونی به دادخواست پژوهشی یا فرجامی پیوست نماید ولی به جریان افتادن دادخواست پژوهشی یا فرجامی موقوف به تعیین نتیجه دادخواست اعسار است.
- اگر معسر فوت شود ورثه نمیتوانند از حکم اعسار مورث استفاده نمایند لکن فوت مورث در هر یک از مراحل نخستین و پژوهشی و فرجامی مانع جریان دادرسی در آن مرحله نیست و هزینه دادرسی از ورثه مطالبه میشود مگر اینکه ورثه نیز اعسار خود را ثابت نماید.
- هر گاه مدعی اعسار در دعوی اصلی محکومله واقع شود هزینه دادرسی از او گرفته خواهد شد.
- اگر تا ده سال از تاریخ صدور حکم اعسار معسر متمکن نگردید دیگر هزینهای که از پرداخت آن موقتاً معاف بوده است از او مطالبه نخواهد شد.
- در صورتی که ادعاء اعسار رد شود دادگاه در ضمن حکم رد اعسار مدعی اعسار را به پرداخت وجوه زیر محکوم خواهد کرد:
الف- دو برابر هزینه دعوی اصلی در مرحله ای که برای معافیت از هزینه آن دادخواست اعسار داده شده در صورت تعقیب دعوی اصلی و در غیراین صورت معادل آن هزینه.
ب- حق الوکاله وکیل از بابت دادرسی اعسار در صورتی که وکیل مجانی برای او معین شده باشد به شرط درخواست وکیل.
- از بازرگان دادخواست اعسار پذیرفته نمیشود و بازرگانی که مدعی اعسار نسبت به هزینه دادرسی باشد و نیز کسی که مدعی اعسار نسبت به بدهی زمان بازرگانی خود باشد باید مطابق مقررات قانون تجارت دادخواست ورشکستگی دهد.
کسبه جزء مشمول این ماده نخواهند بود.
باب دهم- در خسارت و اجبار به انجام تعهد
فصل اول- در کلیات
- هر کس میتواند قبل از تقدیم دادخواست به دادگاههای دادگستری حق خود را بهوسیله اظهارنامه از طرف مطالبه نماید مشروط بر اینکه موعد مطالبه رسیده باشد و بطور کلی هر کس حق دارد اظهاراتی که راجع به معاملات و تعهدات خود با طرف دارد و بخواهد بهوسیله رسمی به طرف بگوید در ضمن اظهارنامه به طرف ابلاغ نماید.
اظهارنامه به توسط اداره ثبت اسناد یا دفتر دادگاهها ابلاغ میشود.
تبصره- اداره ثبت اسناد و دفاتر دادگاهها میتوانند از ابلاغ اظهارنامههائی که خارج از نزاکت باشد خودداری نمایند.
- در صورتی که اظهارنامه مشعر به تسلیم وجه یا مال یا سندی از طرف اظهارکننده باشد آن وجه یا مال یا سند باید در موقع تسلیم اظهارنامه بهدفتر تحت نظر و حفاظت همان دفتر گذارده شود مگر اینکه طرفین در موقع تعهد محل دیگری را معین کرده باشند.
- در مواردی که اقدام دادگاه به موجب قانون مستلزم تأدیه حقی است تأدیه آن به عهده شخصی است که از دادگاه آن اقدام را درخواست مینماید و اگر اقدام بر حسب درخواست طرفین یا بهنظر دادگاه شده است هزینه آن به عهده طرفین است لیکن در موقع صدور حکم یا پس از آن بطوری که در مواد آتیه مذکور است از محکومعلیه قابل مطالبه خواهد بود.