- اتحادیه تعاونی به سه منظور زیر تشکیل می‌شود:
اول- اتحادیه تعاونی برای پیشرفت اداره امور و حفظ و حمایت تعاونی‌های عضو و ایجاد هماهنگی و توسعه تعلیمات و حسابرسی آن‌ها که به تدریج تشکیل می‌شوند.
تبصره ۱- این نوع اتحادیهها به دو شکل منطقه‌ای و مرکزی تشکیل می‌شود:
الف- اتحادیه منطقه‌ای برای هر یک از رشته‌‌های تعاونی مذکور در فصل دوم این قانون با نام اتحادیه تعاونی نظارت و هماهنگی تعاونی‌های رشته مربوط در منطقه.
ب- اتحادیه مرکزی تعاونی‌های رشته مورد نظر.
تبصره ۲- اتحادیههای تعاونی نظارت و هماهنگی منطقه‌ای و یا اتحادیههای مرکزی مذکور در این بند مجاز به انجام فعالیت‌های تجاری و اعتباری برای شرکت‌ها و اتحادیههای تعاونی عضو نیستند مگر در حدود انجام وظایف مندرج در این قانون.
تبصره ۳- غیر از مبلغی که از طرف شرکتهای تعاونی عضو برای عضویت در اتحادیههای تعاونی نظارت و هماهنگی (اتحادیه منطقه‌ای) و یا اتحادیههای تعاونی منطقه‌ای برای عضویت در اتحادیه مرکزی به عنوان سرمایه باید پرداخت شود خدمات اتحادیه برای واحدهای عضو در قبال حق عضویت سالانه‌ای انجام می‌گیرد که میزان آن برای هر واحد عضو به تناسب تعداد اعضا و یا درصدی از درآمد سالانه آن در اساس‌نامه اتحادیه تعیین می‌شود.
دوم- اتحادیه تعاونی برای انجام امور اقتصادی و توسعه معاملات و عملیات بازرگانی شرکتهای تعاونی و یا اتحادیههای عضو حوزه عمل این نوع اتحادیهها در هر مورد به تبعیت از مصالح اقتصادی و بازرگانی واحدهای عضو و تأیید وزارت تعاون و امور روستاها تعیین می‌شود.
در این نوع اتحادیههای تعاونی باید جمله‌ای که معرف نوع کار و عملیات اتحادیه باشد به نام آن اضافه شود و حداقل تعداد عضو مذکور در تبصره ماده ۲ این قانون در آن رعایت نمی‌گردد.
سوم- اتحادیه تعاونی اعتباری که به تدریج برای انجام خدمات اعتباری مورد نیاز واحدهای عضو با تأیید وزارت تعاون و امور روستاها و موافقت شورای پول و اعتبار به صورت منطقه‌ای و بر اساس مقررات فصل هشتم این قانون تشکیل می‌شود.
تبصره- در اتحادیههای تعاونی اعتباری مازاد درآمد سالانه (موضوع ماده ۱۴) عیناً به حساب ذخیره قانونی غیرقابل تقسیم منتقل می‌شود.
- وظایف اتحادیههای نظارت و هماهنگی به شرح زیر است:
۱- کمک به پیشرفت امور شرکت‌ها و اتحادیههای عضو از طریق:
الف- فراهم کردن وسایل توسعه تعلیمات و ترویج تعاونی و آموزش حرفه‌ای و جمع‌آوری اطلاعات مورد لزوم در این زمینه و انجام تبلیغات و انتشارات لازم.
ب- راهنمایی و کمک به شرکت‌ها و اتحادیههای عضو در امور اداری و سازمانی و مدیریت امور فنی و انجام خدمات مختلف از قبیل چاپ و تهیه دفاتر و اوراق و فرم‌های چاپی مشترک.
۲- نظارت بر فعالیت شرکت‌ها و اتحادیههای عضو به منظور اطمینان از اجرای مقررات این قانون و مواد اساس‌نامه و مصوبات مجامع عمومی.
۳- ایجاد هماهنگی و همکاری بین شرکت‌ها و اتحادیههای عضو.
۴- داوری و رفع اختلاف بین واحدهای تعاونی عضو در صورتی که در اساس‌نامه آن‌ها پیش‌بینی لازم شده باشد.
۵- حسابرسی شرکت‌ها و اتحادیههای عضو در صورتی که وزارت تعاون و امور روستاها صلاحیت اتحادیه را برای این کار تشخیص دهد.
۶- شرکت در شوراها و کمیسیون‌های مقرر در این قانون.
۷- دفاع از منافع شرکت‌ها و اتحادیههای عضو در روابط آن‌ها با سازمان و مؤسسات دولتی و عمومی و سایر رشته‌‌های تعاونی مصرح در این قانون.
۸- ایجاد و بسط همکاری با سایر تعاونی‌های کشور.
۹- ایجاد روابط با مؤسسات جهانی تعاون و اتحادیههای تعاونی سایر کشورها.
تبصره ۱ (اصلاحی ۱۳۵۴/۰۲/۲۴)– تا زمانی که اتحادیههای نظارت و هماهنگی مناطق و یا اتحادیههای مرکزی تشکیل نشده است وزارت تعاون و امور روستاها (یا وزارت کار و امور اجتماعی در مورد شرکتهای تعاونی کارگری) وظایف این اتحادیهها را در حدود امکانات خود انجام خواهد داد.
تبصره ۲ (الحاقی ۱۳۵۲/۰۴/۰۹)– تا زمانی که به تشخیص وزارت تعاون و امور روستاها موجبات تشکیل اتحادیههای تعاونی موضوع ماده ۶۱ این قانون فراهم نشده است، شرکتهای تعاونی تهیه و توزیع در هر شهرستان می‌توانند اتحادیه واحدی را برای انجام تمام یا قسمتی از وظایف اتحادیههای سه گانه مذکور در ماده ۶۱ این قانون تشکیل دهند.
- پس از تشکیل اتحادیههای نظارت و هماهنگی در هر منطقه شرط استفاده از عنوان و مزایا و معافیت‌های تعاونی شرکت‌ها و اتحادیههای تعاونی در رشته‌ای که اتحادیه نظارت و هماهنگی آن تشکیل شده است قبول عضویت آن اتحادیه خواهد بود.
- اعمال حق رأی شرکتهای عضو در مجامع اتحادیههای مصرح در این قانون به شرح زیر است:
۱- در اتحادیه تعاونی نظارت و هماهنگی هر شرکت یا اتحادیه عضو یک رأی.
۲- در اتحادیه تعاونی که به منظور تأمین هدف‌های اقتصادی و یا اعتباری تشکیل می‌شود هر شرکت به تعداد اعضا و یا ترکیبی از تعداد اعضا و حجم معاملات خود با اتحادیه.
مادۀ ۶۵- تا زمانی که اتحادیههای تعاونی نظارت و هماهنگی مناطق مختلف قدرت مالی و وسایل و تجهیزات کافی ندارند وزارت تعاون و امور روستاها (یا وزارت کار و امور اجتماعی در مورد شرکتهای تعاونی کارگری) موجبات تسهیل عملیات و فعالیت آن‌ها را فراهم خواهد کرد.
فصل هشتم – اعتبارات تعاونی
- وزارت تعاون و امور روستاها به تدریج با توسعه شرکتهای تعاونی مصرف‌کنندگان اعتبار، صاحبان حرفه‌ها و صنایع دستی، صیادان و اتحادیههای تعاونی بازرگانی آن‌ها همچنین پیشرفت عملیات شرکتهای تعاونی روستایی و کشاورزی در هر منطقه تعاونی اقدامات لازم را برای تشویق و کمک به تشکیل اتحادیه تعاونی اعتباری همان منطقه برای هر یک از انواع شرکتهای مذکور و اتحادیههای تعاونی بازرگانی آن‌ها فراهم خواهد کرد در مورد شرکتهای تعاونی کارگری وظایف مقرر در این ماده را وزارت کار و امور اجتماعی انجام خواهد داد.
تبصره ۱ (الحاقی ۱۳۵۴/۰۲/۲۴)– اتحادیههای تعاونی روستایی می‌توانند با تصویب مجمع عمومی و با توجه به مقررات مربوط و موافقت وزارت تعاون و امور روستاها قسمتی از سهام بانک تعاون کشاورزی، سازمان مرکزی تعاون روستایی ایران، سازمان تعاون مصرف شهر و روستا، سازمان ترویج و توسعه فعالیت‌های غیرکشاورزی و سایر شرکتهای دولتی را خریداری نمایند.
تبصره ۲ (اصلاحی ۱۳۵۴/۰۲/۲۴)– سازمان مرکزی تعاونی روستایی ایران می‌تواند اعتبارات مورد نیاز اتحادیههای تعاونی روستایی صاحب سهم خود را به آن‌ها پرداخت نماید
تبصره ۳ (اصلاحی ۱۳۵۴/۰۲/۲۴)– شرکت‌ها و اتحادیههای تعاونی تهیه و توزیع می‌توانند برای تأمین اعتبار مورد نیاز خود بهر یک از بانک‌های خصوصی کشور مراجعه کنند و در چنین صورتی مکلفند نام بانک طرف معامله خود را به وزارت تعاون و امور روستاها اعلام نمایند. وزارت تعاون و امور روستاها بر اخذ وام یا اعتبار و همچنین بر تودیع سپردههای شرکت‌ها و اتحادیههای مزبور در بانک‌ها نظارت خواهد نمود.
(اصلاحی ۱۳۵۰/۱۲/۰۵)– با تشکیل اتحادیه تعاونی اعتباری کشاورزی و روستایی در هر منطقه تعاونی سهام اتحادیههای تعاونی کشاورزی و روستایی منطقه در بانک تعاونی کشاورزی ایران به عنوان قسمتی از سرمایه آن‌ها به حساب اتحادیه تعاونی اعتباری کشاورزی و روستایی منطقه در بانک مذکور منتقل می‌شود و از آن پس اتحادیه تعاونی اعتباری کشاورزی و روستایی منطقه به جای اتحادیههای تعاونی کشاورزی و روستایی همان منطقه صاحب سهم در بانک تعاون کشاورزی ایران خواهد بود.
- اتحادیههای تعاونی اعتباری به تبعیت از مقررات و ضوابطی که وسیله بانک تعاون کشاورزی ایران تهیه می‌شود مجاز به انجام عملیات اعتباری برای پیشرفت معاملات و توسعه عملیات اقتصادی و بازرگانی شرکت‌ها و اتحادیههای عضو خواهند بود و می‌توانند به نمایندگی بانک تعاون کشاورزی ایران فقط برای شرکتهای صاحب سهم و اتحادیههای تعاونی عضو خود در منطقه حساب‌های سپرده باز کنند. در مورد اتحادیههای تعاونی اعتباری کارگری قبول پس‌انداز و سپرده به نمایندگی بانک رفاه کارگران مجاز خواهد بود و این قبیل اتحادیهها برای انجام عملیات اعتباری به تبعیت از مقررات و ضوابطی که وسیله بانک رفاه کارگران تعیین خواهد شد اقدام خواهد کرد.
(اصلاحی ۱۳۵۴/۰۲/۲۴)– مادام که اتحادیه تعاونی اعتباری برای هر یک از انواع شرکتهای تعاونی مصرف‌کنندگان، اعتبار، صاحبان حرفه‌ها و صنایع دستی و صیادان و اتحادیههای تعاونی بازرگانی آن‌ها در یک منطقه تشکیل نشده باشد این نوع شرکت‌ها و اتحادیههای بازرگانی آن‌ها در منطقه می‌توانند برای استفاده از اعتبارات مورد لزوم به منظور توسعه معاملات و عملیات بازرگانی و ایجاد ساختمان‌ها و تأسیسات لازم از قبیل فروشگاه، انبار، سردخانه خود با توجه با مکان بانک تعاون کشاورزی ایران و به میزان اعتباراتی که همه ساله به وسیله مجمع عمومی این بانک برای انجام اینگونه معاملات در سراسر کشور اختصاص داده می‌شود از اعتبارات آن بانک استفاده کنند، نسبت به تأمین اعتبارات مورد نیاز شرکت‌ها و اتحادیههای تعاونی کارگری بانک رفاه کارگران در حدود امکان اقدام لازم خواهد کرد.
تبصره- با تشکیل اتحادیههای تعاونی اعتباری از شرکت‌ها و اتحادیههای مذکور در این ماده، اعتبارات بانک تعاون کشاورزی ایران برای توسعه امور و پیشرفت معاملات و عملیات بازرگانی آن‌ها منحصراً از طریق اتحادیههای تعاونی اعتباری مربوط اعطا خواهد شد.
- کلیه عملیات بانکی اتحادیههای تعاونی اعتباری و یا شرکت‌ها و اتحادیههای تعاونی که از بانک تعاون کشاورزی ایران اعتبار می‌گیرند از قبیل افتتاح حساب‌های بانکی و نقل و انتقال وجوه و غیره به وسیله شعبه‌‌ها و یا نمایندگی‌های بانک تعاون کشاورزی ایران انجام خواهد شد.
- شرکتهای تعاونی مکلفند به منظور استقراض با تساوی شرایط اعتباری در مرحله اول از مؤسسات اعتباری و بانکی موجود احتیاجات خود را تحصیل نمایند و چنانچه نتوانند از اینگونه مؤسسات احتیاجات خود را تأمین نمایند می‌توانند با تأیید نماینده وزارت تعاون و امور روستاها (یا نماینده وزارت کار و امور اجتماعی در مورد تعاونی‌های کارگری) از سایر منابع استقراض نمایند.
- شرکتهای تعاونی مکلفند به منظور استقراض با تساوی شرایط اعتباری در مرحله اول از مؤسسات اعتباری و بانکی موجود احتیاجات خود را تحصیل نمایند و چنانچه نتوانند از اینگونه مؤسسات احتیاجات خود را تأمین نمایند می‌توانند با تأیید نماینده وزارت تعاون و امور روستاها (یا نماینده وزارت کار و امور اجتماعی در مورد تعاونی‌های کارگری) از سایر منابع استقراض نمایند.
فصل نهم – شرکتهای تعاونی کشاورزی و روستایی
(اصلاحی ۱۳۵۰/۱۲/۰۵)– شرکت تعاونی کشاورزی با مشارکت کشاورزان باغداران، دامداران، دامپروران، پرورش‌دهندگان کرم ابریشم زنبور عسل، ماهی، و روستاییان شاغل در صنایع محلی و روستایی و یا کارگران کشاورزی برای تمام یا قسمتی از مقاصد زیر تشکیل می‌شود:
۱- قبول پس‌انداز و سپرده اعضا به نمایندگی بانک تعاون کشاورزی ایران.
۲- خرید و تهیه مواد و وسایل مورد احتیاج مصرف شخصی و خانوادگی یا حرفه‌ای اعضا همچنین تهیه وسایل و علوفه دام‌ها و خوراک طیور و وسایل دیگری از این قبیل.
۳- انجام عملیات جمع‌آوری، نگاهداری، تبدیل، طبقه‌بندی و بسته‌بندی، حمل و نقل و یا فروش محصول اعضا.
۴- انجام خدمات به منظور بهبود امور حرفه‌ای و یا زندگی اعضا مانند تهیه ماشین آلات کشاورزی و استفاده مشترک از آن‌ها، تهیه وسایل حمل و نقل برای استفاده اعضا و تهیه مسکن، تأمین و توزیع آب مشروب و آب برای مصارف زراعی اعضا با رعایت قانون ملی شدن منابع آب، پیش‌بینی وسایل بهداشتی و بهداری و آموزشی به منظور استفاده جمعی و مشترک، توزیع نیروی برق، ایجاد شبکه تلفن، تلقیح مصنوعی دام‌ها و مبارزه با امراض و آفات نباتی و حیوانی.
۵- بهره‌برداری جمعی و مشترک از اراضی ملکی و یا استیجاری.
۶- تأمین اعتبارات و وام‌های مورد نیاز اعضا.
- شرکتهای تعاونی روستایی با مشارکت زارعینی که به موجب قوانین و مقررات اصلاحات ارضی صاحب زمین شده یا بشوند برای مقاصد مندرج در بندهای ماده ۷۳ تشکیل می‌شود.
تبصره ۱ (اصلاحی ۱۳۵۴/۰۲/۲۴)– زارعین دیگری که در حوزه عمل شرکتهای تعاونی روستایی به زراعت یا باغداری اشتغال دارند و میزان مالکیت آن‌ها حداکثر از بیست هکتار تجاوز ننماید و همچنین ساکنان روستاهای حوزه عمل شرکتهای تعاونی با موافقت هیئت مدیره شرکت می‌توانند به عضویت شرکت تعاونی روستایی آن حوزه درآیند.
تبصره ۲ (الحاقی ۱۳۵۴/۰۲/۲۴)– شرکتهای تعاونی روستایی با رعایت قوانین و مقررات مربوط به مبادلات مرزی و به شرط تجویز اساس‌نامه مجاز به انجام مبادلات مرزی برای عضو و غیرعضو ساکن در حوزه عمل شرکت می‌باشند.
(اصلاحی ۱۳۵۰/۱۲/۰۵)– شرکتهای تعاونی کشاورزی و یا روستایی که از جمله مقاصد آن‌ها رفع حوائج اعتباری اعضا است می‌توانند با کسب اجازه از وزارت تعاون و امور روستاها به نمایندگی بانک تعاون کشاورزی ایران حساب‌های سپرده برای اعضا و غیراعضا در حوزه فعالیت شرکت باز کنند.
(اصلاحی ۱۳۵۰/۱۲/۰۵)– در شرکتهای تعاونی کشاورزی و یا روستایی که مجاز به انجام عملیات اعتباری باشند مازاد برگشتی حاصل از معاملات اعتباری عیناً به حساب ذخیره قانونی غیر قابل تقسیم شرکت منتقل می‌شود.
- در اساس‌نامه اتحادیههای تعاونی کشاورزی یا روستایی که تا قبل از تصویب این قانون تشکیل شده‌اند و یا در آینده تشکیل می‌شوند برای نظارت و همچنین پرداخت اعتبار به شرکتهای عضو خود با تشخیص وزارت تعاون و امور روستاها به تدریج تغییرات متناسب با این قانون داده خواهد شد.
فصل دهم – شرکتهای تعاونی صیادان
- شرکت تعاونی صیادان شرکتی است که با عضویت صیادان ماهی و سایر آبزیان برای تمام و یا قسمتی از مقاصد زیر تشکیل می‌شود:
۱- تدارک خدمات جمعی برای اعضای شرکت از قبیل ساخت و تعمیر قایق‌ها و تهیه وسایل و ادوات صید.
۲- صید ماهی و سایر آبزیان پس از کسب پروانه صید.
۳- تأسیس فروشگاه.
۴- پرداخت مساعده به صیادان.
۵- تهیه وسایل و تأمین نیازمندی‌های حرفه‌ای و خانوادگی صیادان.
تبصره ۱ (اصلاحی ۱۳۵۴/۰۲/۲۴)– شرکتهای تعاونی که به وسیله صیادان شرکتهای سهامی شیلات ایران و شیلات جنوب ایران تشکیل شده یا می‌شود تحت نظارت و سرپرستی شرکتهای مذکور در فوق خواهند بود و در صورتی که شرکتهای نامبرده در این مورد احتیاج به کمک وزارت تعاون و امور روستاها داشته باشند مراتب را به آن وزارت اعلام خواهند کرد.
تبصره ۲ (الحاقی ۱۳۵۴/۰۲/۲۴)– شرکتهای تعاونی صیادان با رعایت قوانین و مقررات مربوط به مبادلات مرزی و به شرط تجویز اساس‌نامه، مجاز به انجام مبادلات مرزی برای عضو و غیرعضو ساکن در حوزه عمل شرکت می‌باشند.
فصل یازدهم – شرکتهای تعاونی مصرف‌کنندگان
- شرکت تعاونی مصرف‌کنندگان برای تهیه انواع کالاهای مصرفی به منظور تأمین نیازمندی‌های اعضا و خانواده‌‌های آنان همچنین برای انجام تمام یا قسمتی از خدمات زیر و امثال آن تشکیل می‌شود:
۱- تهیه آب مشروب.
۲- تأمین وسایل توزیع گاز.
۳- تأمین وسایل توزیع برق.
۴- خدمات بهداشتی و درمانی.
۵- تدارک وسایل حمل و نقل.
۶- ایجاد باشگاه‌ها و رستوران‌ها.
۷- تأسیس انواع آموزشگاه‌ها.
- در اساس‌نامه شرکت می‌توان پیش‌بینی کرد که معادل نصف مازاد برگشتی حاصل از معاملات با غیرعضو در صورت تقاضای او برای خرید سهام شرکت با داشتن شرایط عضویت برای این منظور اختصاص یابد که در این صورت بقیه مازاد برگشتی طبق مقررات این قانون به حساب ذخیره قانونی غیر قابل تقسیم منتقل می‌شود.
فصل دوازدهم – شرکتهای تعاونی مسکن
- شرکت تعاونی مسکن برای تمام یا قسمتی از امور مندرج زیر تشکیل می‌شود.
۱ (اصلاحی ۱۳۵۴/۰۲/۲۴)- تهیه زمین و ساختمان خانه و آپارتمان‌های مسکونی و واگذاری خانه‌‌ها و آپارتمان‌ها نقداً یا به اقساط به اعضا و همچنین ایجاد تأسیسات عمومی مورد استفاده مشترک آنان.
۲ (اصلاحی ۱۳۵۴/۰۲/۲۴)– خرید واحدهای مسکونی و فروش آن به اعضا نقداً و یا با اقساط.
(منسوخ ۱۳۵۴/۰۲/۲۴) ساختمان طبقات مسکونی و فروش آپارتمان‌ها به اعضا نقداً و یا با اقساط.
۳ (اصلاحی ۱۳۵۴/۰۲/۲۴)– واگذاری واحدهای مسکونی ملکی شرکت به صورت اجاره به اعضا.
۴ (اصلاحی ۱۳۵۴/۰۲/۲۴)- انجام خدمات نقشه‌کشی، مهندسی و معماری برای اعضا و نظارت در ساختمان‌های متعلق به آن‌ها.
۵ (اصلاحی ۱۳۵۴/۰۲/۲۴)– انجام تعمیرات ساختمان‌های ملکی اعضا و یا اقدامات مربوط به لوله‌کشی و کابل و سیم‌کشی و ایجاد دستگاه‌های تهویه و حرارت مرکزی.
۶ (اصلاحی ۱۳۵۴/۰۲/۲۴)- نگاهداری و اداره ساختمان‌ها و تأسیسات و انجام خدمات عمومی مربوط.
تبصره (الحاقی ۱۳۵۴/۰۲/۲۴)– آن دسته از شرکتهای تعاونی مسکن که بنا به علل موجه امر خانه سازی و آپارتمان سازی به وسیله آن‌ها به تشخیص وزارت تعاون و امور روستاها میسر نباشد با تصویب مجمع عمومی می‌توانند در مورد واگذاری زمین‌های خریداری شده (بدون استفاده از معافیت‌های موضوع ماده (۱۱۵) این قانون) به اعضا یا فروش و یا تبدیل آن اقدام نمایند.
- منابع مالی و اعتباری شرکتهای تعاونی مسکن عبارتند از:
۱- سرمایه و ذخایر شرکت.
۲- پس‌انداز اعضا برای تهیه مسکن.
۳- اعتبارات بخش دولتی شامل: قسمتی از اعتبارات بانک رهنی ایران در حدود برنامههای مصوب سالانه آن بانک و اعتباراتی که بدین منظور بانک مرکزی ایران می‌تواند در اختیار آن بانک قرار دهد و اعتبارات از محل برنامههای عمرانی از طریق بانک رهنی ایران.
۴- سایر منابع اعتباری که به وسیله اشخاص و مؤسسات در اختیار این نوع شرکت‌ها گذاشته می‌شود.
۵- در مورد شرکتهای تعاونی کارگری مسکن علاوه بر منابع مالی و اعتباری مذکور در این ماده بانک رفاه کارگران نیز منابع مالی و اعتباری لازم را برای این شرکت‌ها تأمین می‌نماید.
تبصره (اصلاحی ۱۳۵۰/۱۲/۰۵)– اعتبارات مذکور در بندهای ۳ و ۵ با تسهیلات لازم در نرخ بهره و شرایط پرداخت وام‌ها، تا هشتاد درصد هزینه طرح‌‌های ساختمانی شرکتهای تعاونی مسکن به متقاضی اعتبار اعطا می‌شود.
- در شرکت تعاونی مسکن انجام معاملات و ساختمان و تمام اقداماتی که در اساس‌نامه پیش‌بینی شده است برای غیرعضو ممنوع است.
فصل سیزدهم – شرکتهای تعاونی اعتبار
- شرکت تعاونی اعتبار بین افراد گروه‌های شغلی مختلف طبق مقررات آیین‌نامه‌ای که وسیله وزارت تعاون و امور روستاها (با وزارت کار و امور اجتماعی در مورد تعاونی‌های کارگری) تهیه خواهد شد و به تصویب شورای پول و اعتبار خواهد رسید برای مقاصد زیر تشکیل می‌شود:
۱- باز کردن حساب سپردههای مختلف منحصراً برای اعضا شرکت.
۲- پرداخت وام با دریافت بهره به اعضای شرکت.
۳- انجام سایر خدمات اعتباری برای اعضا در حدود امکانات.
- در شرکت تعاونی اعتبار مازاد برگشتی عیناً به حساب ذخیره قانونی غیرقابل تقسیم شرکت منتقل می‌گردد.
- شرکت تعاونی اعتبار مجاز به انجام عملیات اعتباری برای غیرعضو نیست.
فصل چهاردهم – شرکتهای تعاونی آموزشگاه‌ها
- شرکت تعاونی آموزشگاه‌ها شرکتی است که با عضویت دانش آموزان یا دانشجویان مراکز آموزشی به منظور آموزش عملی مقررات شرکتهای تعاونی و تعمیم اصول تعاون برای تمام یا قسمتی از مقاصد زیر تشکیل می‌شود:
۱- تشویق اعضا به پس‌انداز.
۲- ایجاد فروشگاه و تهیه وسایل تحصیلی و مصرفی اعضا.
۳- ایجاد رستوران و کافه برای استفاده اعضا.
۴- تدارک وسائط نقلیه برای ایاب و ذهاب اعضا.
۵- تأسیس باشگاه و تهیه وسایل تفریحات سالم برای استفاده اعضا.
۶- تدارک وسایل بهداشتی و درمانی اعضا.
۷- خرید مصنوعات و کارهای دستی اعضا از طرف شرکت و فروش آن.
- شرکتهای تعاونی آموزشگاه‌هایی که سن دانش‌آموزان آن‌ها کمتر از سن قانونی است با راهنمایی و هدایت مربیان و معلمان تشکیل می‌شود.
تبصره ۱ (اصلاحی ۱۳۵۴/۰۲/۲۴)– آیین‌نامه شرکتهای تعاونی مذکور در مواد (۸۷) و (۸۸) از طرف وزارتخانه‌‌های آموزش و پرورش و علوم و آموزش عالی تنظیم و پس از تصویب شورای عالی هماهنگی تعاونی‌های کشور به مورد اجرا گذارده می‌شود.
تبصره ۲ (الحاقی ۱۳۵۴/۰۲/۲۴)– ثبت شرکتهای تعاونی آموزشگاه‌ها و هرگونه تغییر در اساس‌نامه و همچنین نحوه انتخاب هیئت مدیره و بازرسان و مدیرعامل و تقسیم مازاد برگشتی از شمول مقررات این قانون مستثنی بوده و مشمول مقررات آیین‌نامه در تبصره ۱ این ماده خواهد بود.
(اصلاحی ۱۳۵۰/۱۲/۰۵)– هر شرکت تعاونی آموزشگاهی حسابی در نزدیک‌ترین شعبه یا نمایندگی بانک تعاون کشاورزی ایران و در صورت وجود نداشتن شعبه یا نمایندگی این بانک در محل در نزدیک‌ترین بانک دولتی باز خواهد کرد و … الخ.
فصل پانزدهم – شرکتهای تعاونی کار
- شرکت تعاونی کار شرکتی است که به منظور تولید کالا یا انجام خدمات با عضویت افرادی که نیروی کار خود را در اختیار شرکت می‌گذارند تشکیل می‌شود.
- در شرکتهای تعاونی کار مازاد برگشتی از درآمد سالانه به تناسب ارزش محصول کار یا ساعات کار انجام شده به وسیله هر یک از اعضا تقسیم می‌شود.
فصل شانزدهم – شرکتهای تعاونی صاحبان حرفه‌ها و صنایع دستی
