آیین‌نامه اجرایی بند (س) ماده (۱۴) قانون مدیریت بحران کشور

هیات وزیران در جلسه ۲۴/۹/۱۴۰۰ به پیشنهاد مشترک وزارت کشور (سازمان مدیریت بحران کشور)  و سازمان حفاظت محیط زیست و به استناد بند (س) ماده (۱۴) قانون مدیریت بحران کشور ـ مصوب ۱۳۹۸ ـ، آیین‌نامه اجرایی بند یادشده را به شرح زیر تصویب کرد:

ـ در این آیین‌نامه اصطلاحات زیر در معانی مشروح مربوط به کار می‌روند: ۱ـ سازمان: سازمان مدیریت بحران کشور. ۲ـ قانون: قانون مدیریت بحران کشور ـ مصوب ۱۳۹۸ ـ . ۳ـ دستگاه‌های اجرایی: دستگاه‌های موضوع ماده (۲) قانون. ۴ـ دستگاه مسئول: دستگاهی که در ارتباط با فعالیت مورد نظر دارای وظایف قانونی است. ۵ ـ دستگاه همکار: دستگاهی که در چهارچوب اختیارات قانونی خود و با توجه به ظرفیت­های اجرایی با هماهنگی دستگاه مسئول، عهده‌دار بخشی از وظایف و پاسخگوی مسئولیت محول‌شده می­باشد. سازوکار همکاری بر اساس توافق میان دستگاه مسئول و همکار تعیین می ‎ گردد. ۶ ـ مواد خطرناک: کلیه مواد با ماهیت شیمیایی، زیستی (بیولوژیک)، پرتوزا و انفجاری و با منشا طبیعی یا مصنوعی که به ‌صورت مایع، جامد و گاز در محیط وجود دارند و در صورت عدم مدیریت صحیح و عدم رعایت ایمنی در زمان تولید، حمل ‌و نقل، بارگیری، نگهداری، تخلیه و مصرف یا امحا می‌توانند باعث انفجار، آتش‌سوزی، خرابی تجهیزات، مسمومیت، سوختگی، دریافت تشعشع، بیماری و مرگ انسان یا حیوان و اثرات زیان‌بار بر روی گیاهان و محیط زیست گردند. مواد خطرناک بر اساس خصوصیات خود در نه گروه به شرح زیر طبقه‌بندی می‌شوند: الف ـ گروه اول: مواد منفجره. ب ـ گروه دوم: گازها. پ ـ گروه سوم: مایعات قابل اشتعال. ت ـ گروه چهارم: جامدات قابل اشتعال. ث ـ گروه پنجم: اکسیدکننده‌ها و پراکسیدهای آلی. ج ـ گروه ششم: مواد سمی و عفونی. چ ـ گروه هفتم: مواد پرتوزا. ح ـ گروه هشتم: مواد خورنده. خ ـ گروه نهم: سایر مواد خطرناک. ۷ـ شماره شناسایی بین‌المللی ماده (عدد UN ): شماره‌ای که بر اساس تفاهم­نامه­ (پروتکل­)‌های شماره­گذاری کارگروه تخصصی حمل ­و ­نقل کالاهای خطرناک ملل متحد به ‌صورت عدد چهار رقمی برای شناسایی مواد خطرناک تعیین شده است. ۸ ـ شماره کملر: شماره‌ای که به ‌صورت دو یا سه رقم و یک حرف، بیانگر میزان آسیب­رسانی ماده خطرناک است و در ردیف شماره های مربوط به اقدامات اضطراری می‌باشد و بر روی حامل­های استاندارد مواد خطرناک درج می­گردد. ۹ـ لوزی خطر: نمادی بین­المللی مشتمل بر چهار رنگ قراردادی و در ردیف شماره های مربوط به اقدامات اضطراری که شدت احتمالی مخاطرات بهداشتی (آبی)، قابلیت اشتعال (قرمز)، واکنش‌پذیری (زرد) و خطرات خاص (سفید) ناشی از مواد خطرناک را بر حسب درجه خطرزایی (از درجه صفر تا درجه چهار در هر بخش) نشان ­می­دهد. از این لوزی برای شناسایی خطرات مربوط به یک ماده خطرناک استفاده می­شود تا عوامل دست­اندرکار استفاده از این مواد با آگاهی از نوع مخاطره مربوط، دچار صدمه و آسیب نشوند. ۱۰ـ برگه اطلاعات ایمنی ماده خطرناک: برگه­ای شامل (۱۶) مورد اطلاعات اساسی مواد شیمیایی که مشخصات کلی ماده و خلاصه­ای از مهم‌ترین خطرات بهداشتی، ایمنی، محیط­زیستی آن را به همراه اقدامات پیشگیرانه و حفاظتی، واکنش در شرایط اضطراری، حوادث مواد خطرناک نظیر انفجار، آتش­سوزی، تماس پوستی، مواجهه تنفسی یا گوارشی، نشت، ریزش، رهاشدن در محیط، خطرات پرتوگیری و پخش مواد پرتوزا و مانند آن در مراحل مختلف نگهداری، حمل، انبارداری، جابه‌جایی و مصرف مواد خطرناک مشخص می­کند و باید توسط تولیدکننده یا متصدی کالا تهیه و ارایه شود. ۱۱ـ حد مجاز مواجهه شغلی: حدود تماس شغلی کارکنان با آلاینده های محیط کار و عوامل زیان­آور محیط کار می­باشد. مقادیر و غلظت­های مجاز مواجهه با عوامل شیمیایی در سه گروه متوسط وزنی زمانی (OEL-TWA) ، حد مواجهه شغلی کوتاه­مدت (OEL-STEL) و حدمجاز مواجهه سقفی (OEL-C) توسط مرکز سلامت محیط و کار وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی تعیین و ابلاغ می­گردد. ۱۲ـ آرایه (ماتریس) سازگاری یا تجانس شیمیایی: به میزان ثبات و پایداری یک ماده خطرناک در هنگام ترکیب یا هم‌جواری با ماده دیگر اطلاق می‌گردد. بر این اساس، نحوه قرارگیری و چینش مواد شیمیایی در کنار هم که در زمان بارگیری، تخلیه و قرارگیری در انبار، اهمیت ویژه‌ای می‌یابند، در آرایه (ماتریس) سازگاری یا تجانس شیمیایی بیان می­گردد. ۱۳ـ تاسیسات مواد خطرناک: هرگونه تاسیسات صنعتی و فراورشی شامل کلیه شرکت‌ها، سازمان‌ها، کارخانه‌ها، مؤسسات اعم از دولتی و غیردولتی که حسب ماهیت ذاتی، یکی از نه گروه مواد خطرناک را در حجم عمده تولید، مصرف، منتقل، ذخیره و بارگیری می‌نمایند. ۱۴ـ مسئول تاسیسات: بالاترین مقام اجرایی که مسئولیت مدیریت ایمنی عملیات و نگهداری تاسیسات مواد خطرناک را بر عهده دارد. ۱۵ـ متصدی کالا: صاحبان مشاغل، اصناف و کارگاه های مرتبط با تولید، فروش، واردات و صادرات مواد خطرناک که ملزم به دریافت پروانه تخصصی و فنی از وزارت صنعت، معدن و تجارت، مطابق ماده (۱۳) قانون نظام صنفی کشور ـ مصوب ۱۳۸۲ـ هستند و این مواد را تولید، مصرف، توزیع و نگهداری می­نمایند. ۱۶ـ متصدی حمل­ و نقل: کلیه سازمان­ها، شرکت­ها، مؤسسات حمل­ و نقل، سازمان­ها، کارخانه‌ها و مانند آنها اعم از دولتی و غیردولتی که به حمل­و­نقل محموله های خطرناک (تولیدات یا مواد اولیه) مبادرت می­ورزند و دارای پروانه فعالیت معتبر از وزارت راه و شهرسازی می­باشند. ۱۷ـ سامانه ملی مواد خطرناک: سامانه جامع رهگیری، پایش و مدیریت خطرپذیری مواد خطرناک کشور که اطلاعات کلیه مواد خطرناک در آن بارگذاری و به‌روزرسانی می‌شود. ۱۸ـ گواهی‌نامه ایمنی: گواهی‌نامه قابل صدور توسط مراجع حقوقی ذی­صلاح و یا دستگاه اجرایی متولی که در آن صحت رعایت موارد ایمنی در حمل ‌و نقل، نگهداری، تولید و مصرف مواد خطرناک توسط مسئول ایمنی مرتبط با هر نوع از مواد مورد بازرسی و ارزیابی قرار می­گیرد. ۱۹ـ واحد/اداره/سازمان آتش­نشانی: منظور از واحد، بخش آتش‌نشانی تخصصی مربوط به دستگاه های اجرایی، منظور از اداره، اداره آتش­نشانی مستقر در شهرها (زیر نظر شهرداری) و منظور از سازمان، سازمان آتش­نشانی مستقر در تهران (زیر نظر شهرداری) می­باشد. ۲۰ـ پسماند: مواد جامد، مایع و گاز (غیر از فاضلاب) که به ‌طور مستقیم یا غیرمستقیم حاصل از فعالیت انسان است و از نظر تولیدکننده، زائد تلقی می‌گردد. پسماندها به پنج گروه عادی، بیمارستانی، ویژه، کشاورزی و صنعتی تقسیم می‌شوند. ۲۱ـ فرمانده میدان: شخص حقیقی و دارای صلاحیت و توانمندی­های تخصصی لازم که به تشخیص فرمانده عملیات پاسخ به بحران، منصوب و در سطوح شهرستانی، استانی و ملی مسئولیت تخصصی عملیات فرماندهی، برنامه­ریزی، ساماندهی، مدیریت و رهبری صحنه یا منطقه وقوع حادثه یا سانحه را در کلیه ابعاد پاسخ به شرایط اضطراری متناسب با نوع بحران برعهده دارد. ۲۲ـ پرتوگیری: عمل یا شرایطِ قرار گرفتن در معرض تابش پرتو طبق تعریف مرکز نظام ایمنی هسته­ای کشور که می­تواند شامل پرتوگیری خارجی (از منابع خارج از بدن) یا پرتوگیری داخلی (از منابع داخل بدن) باشد. ۲۳ـ مواد و تجهیزات پرتوزا: مواد و تجهیزاتی که به دلیل وجود پدیده پرتوزایی در آنها، طبق قوانین ملی یا به واسطه مقررات و ضوابط مرکز نظام ایمنی هسته­ای کشور تحت نظارت واحد قانونی مربوط قرار می­گیرد . ۲۴ـ واحد قانونی: هریک از دستگاه های اجرایی که در چهارچوب وظایف و اختیارات تعریف‌شده، قانوناً  عهده­دار مسئولیت نظارت ­بر الزامات مرتبط با مواد خطرناک نه‌گانه مندرج در بند (۶) ماده (۱) این آیین‌نامه در مراحل مختلف نگهداری، حمل، مصرف و ایمنی مواد خطرناک می­باشند. ۲۵ـ پاسخ اولیه: استفاده از ظرفیت­ها و منابع در اختیار واحد/ اداره/ سازمان آتش‌نشانی در حوزه استحفاظی محل رخداد حادثه، به منظور انجام اقدامات ایمنی لازم برای حذف، بازرسی، کاهش و یا ایجاد حریم مناسب جهت حفاظت از افراد در معرض خطر تا زمان رسیدن دستگاه مسئول براساس مفاد این آیین­نامه. ۲۶ـ بازبینی ایمنی پیش از راه‌اندازی: فرایندی بر مبنای ارزیابی مستندات و صحه‌گذاری میدانی که به‌منظور حصول اطمینان از یکپارچگی ماشینی تاسیسات، وجود / استقرار مؤلفه‌های ایمنی موردنیاز و عملیاتی بودن و آماده‌ به ‌کار بودن آنها قبل از ورود ماده خطرناک به تاسیسات مربوط انجام می­شود .

ـ کلیه مراحل فرایند مدیریت مواد خطرناک موضوع بند (۶) ماده (۱) این آیین­نامه در قلمروی جمهوری اسلامی ایران مشمول این آیین‌نامه می‌باشد.

ـ تا زمان تدوین فهرست ملی مواد خطرناک موضوع ماده (۵۱) این آیین­نامه، فهرست مواد خطرناک مندرج در آخرین ویرایش کتاب راهنمای پاسخ اضطراری (ـ Emergency Response Guide ـ (DOT )) مرجع فهرست مواد خطرناک مشمول این آیین‌نامه می‌باشد .

ـ رعایت آرایه (ماتریس) سازگاری یا تجانس شیمیایی در کلیه مراحل تولید، حمل ‌و نقل، نگهداری و انبارداری در زنجیره تامین مواد خطرناک توسط متصدی کالا و حمل و نقل الزامی است.

ـ دستگاه‌های موضوع بند (س) ماده (۱۴) قانون و وزارت راه و شهرسازی مکلفند تمامی محیط­های در ارتباط با مواد خطرناک تحت نظر خود را متناسب با نوع و میزان ماده خطرناک براساس استانداردهای مرتبط تجهیز نمایند. همچنین مسئولیت نظارت و بررسی دوره­ای بر تامین ایمنی و حفاظت مواد خطرناک، استانداردها و اسناد مورد نیاز ایمنی اماکن، تاسیسات، کارخانه‌ها، مراکز و نظایر آن که مرتبط با مواد خطرناک است، بر عهده واحد قانونی مربوط می­باشد. تبصره ـ با توجه به استقرار بخش خصوصی در ­شهرک­ها و واحدهای صنعتی، تامین تجهیزات ایمنی و رفع آلودگی به عهده بخش خصوصی مربوط و نظارت و بررسی دوره­ای تامین ایمنی و حفاظت مواد خطرناک برعهده واحد قانونی مرتبط خواهد بود.

ـ درج اطلاعات کلیدی ایمنی، مخاطرات و اقدام اضطراری در مراحل بسته­ بندی و برچسب­ گذاری مواد خطرناک روی حامل / ناوگان/ محصول مطابق ضوابط ملی الزامی می­باشد. در صورت فقدان ضوابط ملی، لازم است از استانداردها و ضوابط بین­المللی استفاده شود. این اطلاعات می­تواند شامل برگه اطلاعات ایمنی ماده خطرناک، لوزی خطر، علایم استاندارد خطر، شماره شناسایی ماده، شماره کملر و مانند آن باشد.

ـ دستگاه‌های موضوع بند (س) ماده (۱۴) قانون و وزارت راه و شهرسازی موظفند علاوه بر رعایت مفاد این آیین‌نامه نسبت به تامین ایمنی و نگهداری، تدوین و ابلاغ شیوه­نامه ها، رویه های اجرایی و دستورالعمل­های متناسب با نگهداری، حمل و مصرف مواد خطرناک در حوزه وظایف و قوانین دستگاه متبوع در تاسیسات مواد خطرناک یا اماکن پرخطر تحت مدیریت خود اقدام نمایند. تبصره ـ برای نظارت بر فرایندهای واپایش (کنترل) در کلیه فعالیت­های مرتبط با مواد خطرناک در سازمان‌ها، شرکت‌ها، کارگاه‌ها و انبارها، ساماندهی واحد/ بخش ایمنی، بهداشت و محیط­زیست ضروری می­باشد.

ـ مسئولیت تامین ایمنی در تاسیسات مواد خطرناک بر عهده مسئول تاسیسات و در اصناف، اماکن و مشاغل مشمول قانون نظام صنفی کشور بر عهده متصدی کالا و در فرایند حمل ‌و نقل مواد خطرناک بر عهده متصدی حمل‌ونقل مطابق با ضوابط و دستورالعمل‌های مصوب و استانداردهای مربوط است. تبصره۱ـ تولید­کنندگان و واردکنندگان مواد خطرناک موظف به تهیه برگه اطلاعات ایمنی ماده خطرناک بر اساس استانداردهای مربوط هستند و لازم است این برگه در فرایند حمل، انبارش، مصرف و فروش مواد خطرناک درج ‌شده باشد. تبصره۲ـ علامت­ گذاری پسماندهای هسته­ای و پرتوی بر اساس مقررات و ضوابط مرکز نظام ایمنی هسته­ای کشور (سازمان انرژی اتمی ایران) صورت می­پذیرد. همچنین علامت‌گذاری پسماندهای غیرهسته­ای با نظارت سازمان حفاظت محیط­ زیست انجام می­گردد. تبصره۳ـ مسئولیت تامین ایمنی در تولید و بسته­بندی مواد خطرناک بر عهده متصدی کالا و دستگاه مسئول مربوط می­باشد.

ـ بر اساس قانون حفاظت در برابر اشعه ـ مصوب ۱۳۶۸ ـ سازمان انرژی اتمی ایران واحد قانونی ناظر بر استفاده ایمن از انرژی هسته­ای و منابع پرتوی کشور می­باشد و در این راستا رعایت مقررات و ضوابط مصوب آن سازمان در انجام هرگونه فعالیت پرتوی در سطح کشور توسط بهره­برداران و دارندگان پروانه/ مجوز الزامی است.

ـ کلیه دستگاه‌های اجرایی مرتبط با مواد خطرناک موظفند ظرف یک­سال از تاریخ تصویب این آیین‌نامه، نسبت به تدوین برنامه آموزشی و برگزاری دوره ‎ های آموزشی ایمنی متناسب با مواد خطرناک برای تمامی کارکنان شاغل (اعم از رسمی، قراردادی، پیمانی و یا سایر عناوین همکاری) در تاسیسات مواد خطرناک، توسط مراکز ذی­صلاح و مورد تایید دستگاه مسئول، اقدام نمایند. دوره های آموزشی گذرانده‌شده کارکنان در سوابق آموزشی ایشان درج می­گردد. تبصره۱ـ واگذاری مشاغل مربوط به تاسیسات مواد خطرناک به افراد، منوط به گذراندن دوره آموزشی ایمنی متناسب با نوع ماده خطرناک است. تبصره۲ـ درخصوص دوره ‎ هایی که به تشخیص دستگاه مسئول نیاز به بازآموزی دارند، متناسب با برنامه آموزشی موضوع این ماده اقدام می­گردد.

ـ دستگاه های اجرایی مسئول و همکار در حوزه مواد خطرناک، باید به نحوی در اسناد مناقصات و شرایط خصوصی قراردادها برنامه­ریزی و اقدام نمایند که کارکنان مرتبط با حوزه مواد خطرناک در شرکت­های مشاور و پیمانکار، به تشخیص دستگاه اجرایی مربوط موظف به ارایه گواهی‌نامه های مورد قبول یا شرکت در دوره های آموزشی و بازآموزی مورد نظر دستگاه مسئول و اخذ نمره قبولی گردند.

ـ کلیه دستگاه های مرتبط با حمل و نقل مواد خطرناک موظفند با هماهنگی وزارت راه و شهرسازی نسبت به تعیین عناوین دوره های آموزشی و سرفصل­های مورد نیاز متصدیان و رانندگان ناوگان حمل و نقل مواد خطرناک در حوزه تخصصی مربوط اقدام نمایند.

ـ به منظور کاهش سطح خطر در کلیه تاسیسات مواد خطرناک، دستگاه­ های اجرایی مربوط موظف به انجام مطالعات تحلیل مخاطرات فرایندی می­باشند. تحلیل خطرات فرایندی حداقل باید با استفاده از روش‌های کیفی و کمی بر اساس استانداردها و رویه های عمل ملی و بین­المللی، متناسب با نوع تاسیسات انجام‌ گردد. این مطالعات باید در بازه زمانی حداکثر هفت­ ساله یا پس از تغییرات عمده در تاسیسات، بازبینی و به‌روزرسانی شود.

ـ دستگاه‌های بند (س) ماده (۱۴) قانون و وزارت راه و شهرسازی در حیطه تخصصی و در چهارچوب قوانین و مقررات مربوط، موظف به احصای عناوین استانداردهای تخصصی موردنیاز در حوزه مواد خطرناک می­باشند. کلیه دستگاه های مذکور موظفند ظرف شش ماه پس از احصای عناوین استانداردهای ملی موردنیاز، پیش­نویس استانداردهای تخصصی خود را برای طرح و تصویب به سازمان ملی استاندارد ایران ارایه نمایند.

ـ سازمان موظف است با همکاری دستگاه های موضوع بند (س) ماده (۱۴) قانون، وزارت راه و شهرسازی، وزارت اطلاعات و شورای امنیت کشور ظرف یک­ سال از تاریخ تصویب این آیین‌نامه، سامانه ملی مواد خطرناک کشور را طراحی و راه‌اندازی نماید. تدوین شیوه­نامه اجرایی بارگذاری اطلاعات در این سامانه بر عهده کارگروه مواد خطرناک موضوع ماده (۵۱) این آیین­نامه است که پس از تایید وزارت اطلاعات و شورای امنیت کشور لازم­الاجرا می­باشد. این سامانه دارای طبقه‌بندی امنیتی است و موارد امنیتی در ایجاد، نگهداری و بارگذاری داده ها، اطلاعات و دسترسی به آن باید توسط سازمان لحاظ شود. تبصره۱ـ دستگاه های اجرایی و بخش خصوصی موظف به همکاری در تکمیل و به‌روزرسانی داده ها و  اطلاعات سامانه ملی مواد خطرناک با رعایت مسایل امنیتی می‌باشند. سازمان‌های امدادی ، وزارت اطلاعات، وزارت کشور (سازمان شهرداری­ها و دهیاری­های کشور) و نیروی انتظامی جمهوری اسلامی ایران، سازمان پدافند غیرعامل کشور، استانداری‌ها، وزارت راه و شهرسازی، ستاد کل نیروهای مسلح و کلیه دستگاه های مسئول و همکار مرتبط در فرایند مدیریت مواد خطرناک در صورت نیاز تخصصی و برحسب ماموریت محول‌شده و متناسب با سطوح امنیتی ­باید امکان دسترسی به این سامانه را داشته باشند. سطح و شیوه دسترسی دستگاه های یادشده تابع شیوه‌نامه موضوع این ماده است. تبصره۲ـ مسئولیت به­روزرسانی بخش مواد شیمیایی در این سامانه بر عهده وزارتخانه های صنعت، معدن و تجارت، نفت و نیرو در حیطه وظایف خود، در بخش مواد پرتوزا، بر عهده سازمان انرژی اتمی ایران، در بخش مواد زیستی و عفونی حوزه انسان، بر عهده وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی، در بخش مواد زیستی و عفونی، سموم سنواتی و کودهای شیمیایی حوزه کشاورزی و دام، بر عهده وزارت جهاد کشاورزی، در بخش مواد منفجره، بر عهده وزارت دفاع و پشتیبانی نیروهای مسلح، در بخش حمل ­و نقل و عبور (ترانزیت) مواد خطرناک، بر عهده وزارت راه و شهرسازی، در بخش پسماند خطرناک، بر عهده سازمان حفاظت محیط‌ زیست، در بخش حوادث و بانک اطلاعات اماکن پرخطر در این سامانه و در محدوده شهرها و اماکن مسکونی خارج از حیطه وظایف دستگاه‌های موضوع بند (س) ماده (۱۴) قانون بر عهده سازمان شهرداری‌ها و دهیاری‌های کشور و سازمان­های امدادی و مسئولیت به‌روزرسانی بخش بانک اطلاعات انبارهای انباشت و واردات مواد خطرناک در این سامانه بر عهده گمرک جمهوری اسلامی ایران و سازمان جمع­ آوری و فروش اموال تملیکی می‌باشد.

ـ واردات هرگونه مواد خطرناک به کشور باید با اخذ مجوزهای لازم از واحدهای قانونی مربوط صورت پذیرد و واحد قانونی صادرکننده مجوز نسبت به بارگذاری مجوز ورود، با در نظر داشتن ملاحظات امنیتی در سامانه موضوع ماده (۱۵) این آیین­نامه اقدام نماید.

ـ گمرک جمهوری اسلامی ایران موظف است با همکاری سازمان جمع­ آوری و فروش اموال تملیکی، کلیه مواد خطرناک مشکوک و بلاتکلیف و مواد خطرناک فاسدشده‌ای که در مبادی ورودی کشور هستند و یا به پسماند مواد خطرناک تبدیل ‌شده‌اند را با نظارت سازمان حفاظت محیط زیست و استعلام از دستگاه اجرایی صادرکننده مجوز واردات، ضمن رعایت آرایه (ماتریس) سازگاری یا تجانس شیمیایی در انباری ویژه که از قبل مکان‌یابی شده است، از سایر مواد جداسازی و انبارش نماید. دستگاه اجرایی صادرکننده مجوز واردات باید در حداقل زمان ممکن و متناسب با نوع مواد خطرناک ظرف یک­ماه پس ‌از آن نسبت به تعیین تکلیف این مواد اقدام کند. تبصره ـ در خصوص مواد خطرناک بلاتکلیف و بلاتصدی که در انبارهای گمرک کشور باقی ‌مانده‌اند، متناسب با سطح خطر مواد انبارشده و یا درصورتی‌که حداکثر سه ماه به تشخیص گمرک جمهوری اسلامی ایران و برگه اطلاعات ایمنی ماده خطرناک از مدت ماندگاری آنها در انبارها گذشته باشد، وزارت امور اقتصادی و دارایی با همکاری وزارت کشور موظف است ضمن طراحی سازوکار لازم جهت امحا، خروج یا هر عملیات دیگر به ‌منظور رفع خطر را از طریق سازمان جمع­ آوری و فروش اموال تملیکی کشور و گمرک جمهوری اسلامی ایران با نظارت سازمان حفاظت محیط زیست با هماهنگی دستگاه مسئول، اقدام نماید.

ـ مسئولیت تامین ایمنی مواد خطرناک در مدت حمل با متصدی حمل دارای مجوز حمل کالاهای خطرناک و پس از تحویل، با مرجع تحویل‌گیرنده می­باشد. تبصره۱ـ کلیه اطلاعات ایمنی و شرایط حفظ و نگهداری کالاهای خطرناک مرتبط با حمل و نقل، نگهداری، توزیع و مصرف آن، ­باید در قالب برگه مشخصات ایمنی کالا ( MSDS ) از ناحیه تولیدکننده یا صاحب کالا، قبل از آغاز حمل از ناحیه فرستنده کالا و قبل و یا همزمان با تحویل کالا به گیرنده کالا در مقصد ارایه شود . تبصره۲ـ در مدت‌زمان نگهداشت مواد خطرناک در گمرک، مسئولیت تامین ایمنی به عهده اداره امور گمرکی ذی‌ربط می­باشد. تبصره۳ـ مسئولیت تامین ایمنی در هنگام حمل و نقل مواد پرتوزای وارداتی، مطابق مقررات و ضوابط مرکز نظام ایمنی هسته­ای کشور، بر عهده متصدی حمل و نقل و متصدی کالا می­باشد.

ـ نظارت بر رعایت مقررات و ضوابط جاری کشور در موضوع حمل و نقل مواد خطرناک (داخلی و عبوری (ترانزیت)) مطابق با رویه های موجود برعهده نیروی انتظامی جمهوری اسلامی ایران و وزارت راه و شهرسازی است. وزارت دفاع و پیشتیبانی نیروهای مسلح مسئولیت نظارت بر رعایت مقررات و ضوابط مربوط در حوزه های ذی­ربط را دارا می­باشد. سازمان­ها و دستگاه های مرتبط ملزم به همکاری در نظارت و تامین و به‌روز نگه­داشتن تجهیزات نظارتی متناسب بر اساس ماده خطرناک مرتبط در مرزبانی­ها و اداره امور گمرکی مستقر در مرزها می‌باشند. تبصره۱ـ وزارت راه و شهرسازی و واحدهای قانونی مرتبط با مواد خطرناک ملزم به نظارت بر حمل و نقل مواد خطرناک از مبدا مرزهای رسمی کشور می­باشند. سازمان امور گمرکی نیز موظف است در مرزهایی که مواد خطرناک وارد یا صادر می­شود، محل نگهداری مناسب را مطابق با استانداردهای ملی و بین­المللی به تشخیص واحد قانونی مربوط تامین نماید. تبصره۲ـ در صورت فقدان یا کمبود تجهیزات پایش و بازرسی مواد خطرناک در مرزبانی یا گمرک جمهوری اسلامی ایران، سازمان امور گمرکی موظف است با همکاری دستگاه اجرایی مسئول، بر اساس طبقه­ بندی نه گانه مواد خطرناک نسبت به تهیه و نصب تجهیزات مربوط اقدام نماید. هر یک از دستگاه های موضوع بند (س) ماده (۱۴) قانون و افراد حقیقی و حقوقی ذی­نفع، با مسئولیت گمرک جمهوری اسلامی ایران و به تشخیص دستگاه مسئول، موظفند تجهیزات مربوط را برای پایش مواد در اختیار مرزبانی یا اداره امور گمرکی دستگاه مربوط قرار دهند. تبصره۳ـ اگر محموله­ ای به تشخیص واحد قانونی، مرزبانی و یا اداره امور گمرکی مربوط  مشکوک به دارابودن منبع/ مواد/ آلودگی هسته‌ای و یا پرتوزا باشد، مرزبانی و یا اداره امور گمرکی مربوط موظفند ضمن رعایت مقررات و ضوابط مرکز نظام ایمنی هسته ‌ ای کشور و برقراری ایمنی و امنیت موقت محموله مشکوک، درخصوص انتقال به محل نگهداری ایمن با سازمان انرژی اتمی ایران هماهنگی لازم را به عمل آورند. سازمان انرژی اتمی ایران موظف است پس از دریافت اسناد و مدارک محموله، در صورت تشخیص، تجهیزات و گروه تخصصی مربوط به ایمن‌سازی و مهار منابع پرتوزا را در کوتاه­ ترین زمان ممکن به مرزبانی و یا اداره امور گمرکی مربوط اعزام نماید. در این خصوص می‌توان به تشخیص و راهنمایی سازمان انرژی اتمی ایران، از ظرفیت گروه‌های آمادگی و مقابله محلی/ استانی مدیریت بحران استفاده نمود.

ـ حمل و نقل هرگونه ماده خطرناک در کشور درصورتی مجاز است که پروانه/ مجوزهای لازم از واحدهای قانونی مربوط اخذ شود و محموله مورد نظر دارای اسناد و برگه (فرم)‌های کالای خطرناک، برگه اطلاعات ایمنی، شرایط نگهداری و حمل و نقل استاندارد باشد.

ـ متصدی حمل ‌و نقل موظف است قبل از صدور بارنامه، مجوزهای لازم را از مبادی ذی‌ربط مواد خطرناک دریافت نماید. متصدیان حمل ‌و نقل جهت اخذ مجوز برای حمل ‌و نقل و عبور مواد خطرناک پرتوزا از سازمان انرژی اتمی ایران، مواد منفجره از وزارت دفاع و پشتیبانی نیروهای مسلح، مواد مخدر با مصارف دارویی از وزارت بهداشت، ‌درمان و آموزش پزشکی، مواد بیولوژیک (زیستی) حوزه انسان از وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی با تاییدیه وزارت اطلاعات، مواد بیولوژیک (زیستی) و سموم شیمیایی حوزه کشاورزی و دام و طیور و نباتات و سموم سنواتی از وزارت جهاد کشاورزی، مواد سوختی و نفتی از وزارت راه و شهرسازی، پسماندهای حاصل از مواد خطرناک از سازمان حفاظت محیط زیست و مواد شیمیایی خطرناک از وزارت صنعت، معدن و تجارت با تاییدیه وزارت اطلاعات اقدام نمایند. تمامی مجوزهای حمل داخلی و یا عبوری (ترانزیت) مواد خطرناک صادرشده توسط واحدهای قانونی مربوط به مواد خطرناک نه­گانه مشمول این آیین­نامه ­باید بر روی سامانه ملی مواد خطرناک پیش­بینی شده در ماده (۱۵) این آیین­نامه توسط واحد صادرکننده مجوز بارگذاری گردد.

ـ  حمل و ورود هر گونه مواد خطرناک در قسمت حمل مسافر وسایل نقلیه عمومی ممنوع می­باشد. حمل مواد خطرناک در قسمت حمل بار وسایل نقلیه عمومی حسب مورد تابع مقررات و ضوابط ملی و بین­المللی و با اخذ مجوزهای لازم از واحدهای قانونی مربوط است.

ـ وزارت راه و شهرسازی شش ماه پس از اعلام مناطق حساس محیط­ زیستی در مجاورت شبکه حمل و نقل جاده­ای برون‌شهری توسط سازمان حفاظت محیط­زیست، مسیرهای مجاز و ممنوع تردد مواد خطرناک را تعیین و طی برنامه زمان‌بندی با اولویت مسیر­های پرتردد نسبت به ایجاد توقفگاه های اضطراری وسایل نقلیه مواد خطرناک و انتشار نقشه موقعیت آنها اقدام نماید.

ـ مواد خطرناک صرفاً با مجوز دستگاه ذی­ربط در انبارها و باراندازها نگهداری می­شود و حریم ایمنی آن با سازه های مجاور با رعایت استانداردهای ملی و بین‌المللی صورت می­گیرد. همچنین در مکان­یابی انبارهای مواد خطرناک ­باید از چهار جهت دسترسی مناسب برای خودروهای سنگین آتش­نشانی و امدادی برای استقرار بهینه در زمان رخداد حوادث و سوانح وجود داشته باشد و امکان سرایت آتش‌سوزی به املاک مجاور به حداقل میزان ممکن کاهش یابد. تبصره ـ دستگاه‌های موضوع بند (س) ماده (۱۴) قانون موظفند پیش‌نویس استانداردها و مقررات لازم و مختص مراکز خرید و فروش و انبارهای مواد خطرناک و همچنین استانداردهای مرتبط با برچسب محیط زیستی مواد خطرناک را ظرف سه ماه از تاریخ ابلاغ این آیین‌نامه تهیه و برای طرح و تصویب به واحدهای قانونی مربوط ارسال نمایند. استانداردهای ملی مربوط در بازه زمانی دوساله برابر فرایند تدوین استانداردهای ملی موردبازنگری قرار می­گیرند.

ـ در کلیه مراحل خرید، فروش، نگهداری و توزیع اقلام شیمیایی و زیستی خطرناک، رعایت دستورالعمل اجرایی شماره ۲۳۵۹۲۸/۶۰ مورخ ۲/۱۰/۱۳۹۹ موضوع ثبت شناسنامه، اخذ و نصب شناسه کالای شیمیایی و زیستی خطرناک ابلاغی وزارت صنعت، معدن و تجارت توسط کارخانجات، کارگاه ها، مراکز صنعتی و تولیدی بخش خصوصی، مراکز فروش داخلی، واردکنندگان و‌ صادرکنندگان، اتحادیه صنف مواد شیمیایی و دستگاه های اجرایی ذی­ربط الزامی است.

ـ کلیه دستگاه های اجرایی مرتبط با مواد خطرناک و متصدیان کالا موظفند کالا، تجهیزات، انبار، محل تولید و نگهداری و همچنین فرایند توزیع و حمل ‌و نقل مواد خطرناک و هرگونه خسارات احتمالی متناسب با سطح کمینه خطر به شخص ثالث و محیط زیست و کارکنان مربوط به خود  را بیمه نمایند. صدور یا تمدید هرگونه مجوز فعالیت و پروانه تخصصی و فنی مواد خطرناک منوط به رعایت کلیه الزامات یادشده می‌باشد. تبصره ـ پوشش بیمه­ای تاسیسات هسته­ای و فعالیت­های پرتوی مطابق با قوانین و مقررات مربوط می­باشد.

ـ به‌منظور جبران بخشی از خسارت­های واردشده به محیط زیست ناشی از حوادث و سوانح مواد خطرناک و تصادفات رانندگی مرتبط با حمل‌ و نقل، انتقال و انتشار ناخواسته مواد مذکور، اخذ پوشش بیمه­ای توسط حاملان و متصدیان مواد خطرناک الزامی است. شرایط بیمه­نامه ظرف شش ماه از تاریخ ابلاغ این آیین‌نامه، توسط بیمه مرکزی جمهوری اسلامی ایران با همکاری سازمان حفاظت محیط­زیست و اخذ نظر از دستگاه های ذی­نفع تهیه و پس از  تصویب در شورای­عالی بیمه لازم‌الاجرا می­گردد. تبصره ـ در حوادث منجر به انتشار آلودگی در محیط زیست، عامل ایجاد آلودگی باید کلیه هزینه های امحای مواد آلوده و پاک‌سازی منبع آلاینده محیط زیست را پرداخت نماید.

ـ رعایت مفاد کلیه موافقت­نامه‌های بین­المللی در خصوص مواد خطرناک که به تصویب مجلس شورای اسلامی رسیده، توسط دستگاه های مسئول الزامی است.

ـ مصرف‌کنندگان و صاحبان مواد خطرناک ازجمله آلاینده‌های آلی پایدار، آزبست، فلزات سنگین شامل سرب، کادمیوم، کروم، آرسنیک، جیوه و ترکیبات آن در هر شکلی از ماده اولیه، محصول و یا پسماند و فاضلاب، موظف به جلوگیری از انتشار خارج از محدوده مجاز این آلاینده ها در منابع محیط زیستی هستند. تبصره ـ تعیین حدود مجاز انتشار آلودگی در منابع محیط­زیستی توسط سازمان حفاظت محیط­­زیست با همکاری دستگاه های مربوط ظرف شش ماه از تاریخ ابلاغ این آیین­نامه تدوین و برای اجرا به واحد قانونی مربوط ابلاغ می­گردد.