قانون دادرسی و کیفر ارتش (منسوخ)

- رسیدگی به بزه‌های منتسب به نظامیان بر طبق این قانون در دادگاه‌های اختصاصی نظامی به عمل می‌آید.

- اقسام دادگاه‌های نظامی که بر حسب مورد در مواقع مختلف تشکیل می‌شود به شرح پائین است: ۱- دیوان حرب عادی. ۲- دیوان تجدیدنظر. ۳- دادگاه انتظامی. ۴- دیوان حرب زمان جنگ. ۵- دیوان تجدیدنظر زمان جنگ. ۶- دیوان حرب در نقاطی که به حال حکومت نظامی می‌باشند. ۷- دیوان تجدیدنظر در نقاطی که به حال حکومت نظامی می‌باشند. ۸- دادگاه‌های انضباطی اردوها در مواردی که در این قانون پیش‌بینی شده است. تبصره- ترتیب تشکیل دادگاه‌های نامبرده و وظائف آنان در مواد بعد مصرح است. باب اول: وظایف و اختیارات دادستان ارتش

- دادستان ارتش در اداره دادرسی ارتش که در پایتخت تشکیل می‌شود انجام وظیفه می‌نماید.

- دادستان ارتش از لحاظ وظایف قضایی نماینده بزرگ ارتشتاران فرمانده بوده و به ترتیبی که در مواد آتی تشریح شده است انجام وظیفه‌ می‌نماید.

(منسوخ ۱۳۵۴/۰۴/۱۸)– دادستانی ارتش تشکیل می‌شود از دادستان ارتش و یک یا دو معاون و به تعداد مورد نیاز دادیار و بازپرس و معاون بازپرس و کارمندان دفتری.

(منسوخ ۱۳۵۴/۰۴/۱۸)– وظایف بازپرس و دادستان دادگاه‌های متشکل در اداره دادرسی نیروهای مسلح شاهنشاهی مستقر در پایتخت بر عهده دادستانی ارتش می‌باشد. تبصره- کارمندان وزارت دادگستری که بدین ترتیب مامور خدمت در اداره دادرسی ارتش می‌شوند مادام که در این ماموریت هستند از حیث انجام‌ خدمت تابع مقررات وزارت جنگ و از حیث ترفیع و بازنشستگی تابع وزارت دادگستری می‌باشند ولی ترفیع آن‌ها با رعایت مدت قانونی برای استحقاق‌ ترفیع موکول به این است که کمیسیون مقدماتی ترفیع که طبق ماده ۱۳ قانون مصوب آبان ۱۳۱۲ همه‌ساله در وزارت دادگستری تشکیل می‌شود ‌استحقاق آن‌ها را برای ترفیع گواهی نموده و به دادگاه عالی انتظامی مربوطه پیشنهاد نماید و سایر شرایط مقرره برای ترفیع دادرس‌ها در مورد مامورین‌ نامبرده رعایت نخواهد شد.

- دادستان ارتش پس از حصول اطلاع از وقوع بزهی که تعقیب آن در حدود صلاحیت دادگاه‌های نظامی است هرگاه قرائن و امارات را برای‌ تعقیب بزه کافی تشخیص بدهد بلافاصله والا پس از رسیدگی و به دست آوردن قرائن و دلائل لازمه یکی از بازپرس‌ها را مامور رسیدگی می‌نماید. تبصره- رعایت ماده (۱۳۸) این قانون در هر حال لازم است.

- بازپرس‌هائی که مامور رسیدگی می‌شوند برای کشف حقیقت هر نوع اقدامی را که لازم می‌دانند به عمل آورده و می‌توانند مستقیماً به اداره یا‌ قسمتی که شخص مظنون یا متهم در آنجا خدمت می‌نماید و یا ادارات و قسمت‌های دیگر مراجعه کرده و هر نوع برگ‌ها و دفاتر و اسنادی را که‌ میخواهند معاینه و قسمت‌های لازمه را استخراج نموده و هر قسم اطلاعی را که برای روشن شدن قضیه لازم باشد به دست بیاورند هرگاه اتفاقاً نوشتجات و مدارک و اطلاعاتی که از لحاظ کشف بزه مورد درخواست بازپرس است کلاً یا بعضاً مربوط به اسرار سیاسی یا نظامی باشد بایستی قبلاً‌ مراتب به استحضار مقامات مربوطه رسیده و پس از کسب اجازه اقدام شود.

- دادستان ارتش با رعایت قوانین و مقررات مربوطه می‌تواند دستور بازداشت متهم را به منظور کشف بزه و جلوگیری از تبانی یا فرار یا‌ مخفی شدن او بدهد.

- دادستان ارتش در اموری که به دادستان‌های دیوان حرب یا به بازپرس‌ها یا سایر ضابطین نظامی رجوع می‌شود حق همه قسم نظارت و دادن‌ تعلیمات قانونی را برای تکمیل بازجوئی خواهد داشت و دادستان‌ها و بازپرس‌ها و سایر ضابطین نظامی مکلف به اجرای تعلیمات مزبور می‌باشند.

- دادستان ارتش حق دارد در مواردی که مقتضی بداند پرونده‌هائی را که در پایتخت و استان‌ها و شهرستان‌ها در جریان رسیدگی است مورد‌ بازرسی قرار دهد.

- هرگاه در اثر وقوع بزهی که رسیدگی به آن در صلاحیت دادگاه‌های نظامی است زیان مالی متوجه ارتش شده باشد دادستان ارتش و سایر‌ دادستان‌های نظامی گذشته از تعقیب موضوع از جنبه عمومی از جنبه خصوصی نیز در دادگاه سمت نمایندگی ارتش را دارا خواهند بود.

- دادستان ارتش و سایر دادستان‌ها لدی‌الاقتضاء دستور تامین برابر مالی را که متهم مظنون به حیف و میل نمودن آن است از ابتداء و یا در‌ ضمن رسیدگی به موضوع به بازپرس‌ها صادر می‌نماید.

- در غیبت دادستان ارتش و معاون او وظایف دادستانی را موقتاً یکی از دادستان‌های نظامی که از حیث درجه بالاتر است انجام خواهد داد‌ و در صورت تساوی درجه هر کدام که سابقه خدمت او در دادستانی بیشتر است مقدم خواهد بود.

- دادستان‌های نظامی در انجام وظایف محوله به نام دادستان ارتش اظهار عقیده می‌نمایند.

- در مواردی که دادستان‌های دیوان‌های حرب متشکل در واحدهای پایتخت و استان‌ها و شهرستان‌ها پس از صدور حکم از طرف دیوان حرب‌ در مورد حکمی که قانوناً قابل تجدیدنظر بوده است در ظرف مدت مقرره برای درخواست تجدیدنظر اظهار عقیده و اقدامی ننموده باشند دادستان‌ ارتش می‌تواند پس از ملاحظه پرونده چنانکه حکم را قابل تجدیدنظر تشخیص بدهد در ظرف مدتی که قانوناً برای تجدیدنظر مقرر می‌باشد از آن‌ حکم درخواست تجدیدنظر نماید. تبصره- شروع مدت برای درخواست تجدیدنظر از طرف دادستان ارتش از روز بعد از وصول حکم دیوان حرب به دادستان ارتش محسوب‌ می‌شود و ایام تعطیل ملحوظ نخواهد بود.

- در مورد پرونده‌های تعقیبی که محتاج به تکمیل بازجوئی در نقاط خارج از پایتخت باشد دادستان ارتش در صورت لزوم می‌تواند انجام و‌ تکمیل بازجوئی‌های لازمه را از دادستان یا بازپرس دیوان حرب ناحیه مربوطه بخواهد و دادستان یا بازپرسی که این درخواست از او شده مکلف است بر‌طبق دستور دادستان ارتش بازجوئی‌های لازمه را انجام داده و بدون اینکه از طرف خود اظهار عقیده نماید عیناً برای دادستان ارتش ارسال دارد.

- تمام رای‌های دیوان حرب متشکل در قسمت‌های پایتخت و استان‌ها و شهرستان‌ها بایستی برای موافقت و اظهار نظر به اداره دادرسی‌ ارتش فرستاده شود و اجراء آراء دادگاه‌های مذکور موکول به موافقت دادستان ارتش و درج در حکم وزارت جنگ است و در صورت عدم موافقت بر‌طبق ماده (۱۶) رفتار خواهد شد. باب دوم: دادگاه‌های نظامی فصل اول: دیوان‌های حرب عادی در نواحی نظامی

(منسوخ ۱۳۳۵/۰۱/۱۶)– در هر ناحیه نظامی یک یا چند دادگاه بدوی نظامی مرکب از سه افسر (‌یک نفر رئیس و دو نفر کارمند) تشکیل می‌شود رتبه افسرانی که برای کارمندی دادگاه تعیین می‌کردند ممکن است مساوی با درجه متهم یا یک درجه پائین‌تر باشد ولی رتبه رئیس دادگاه باید لااقل یک درجه بالاتر از‌ متهم باشد مگر در مورد اتهام سرلشگر به بالا که در این صورت ممکن است ریاست دادگاه با یک نفر افسر هم درجه باشد ضمناً در مرکز هر ناحیه نظامی یک دادگاه بدوی به طور دائم که رئیس آن اقلا سرهنگ و کارمندان یک نفر سرگرد و یک نفر سروان خواهند بود تشکیل خواهد شد.

- در هیچ مورد رتبه رئیس دیوان حرب عادی کمتر از سرگرد نخواهد بود.

- دادگاه‌های مشروحه در ماده ۲ بر طبق امر بزرگ ارتشتاران فرمانده تشکیل و مقر و حوزه صلاحیت آنان در همان امر مصرح خواهد شد.

- در معیت هر دیوان حرب عادی یک دادستان و یک بازپرس و یک منشی موجود است. در صورت اقتضاء ممکن است یک یا چند نفر‌ معاون برای دادستان و بازپرس و یک یا چند نفر به عنوان کمک منشی معین گردد.

- دادستان‌ها و معاونین آن‌ها در دیوان‌های حرب عادی همان وظایف صاحبه منصبان دادسرا را که در قانون آیین دادرسی کیفری تعیین شده‌است با رعایت مقررات این قانون عهده‌دار می‌باشند بازپرس‌ها و معاونین آنان مامور بازجوئی می‌باشند منشی‌ها و معاونین آن‌ها تحریرات و ثبت و‌ بایگانی برگ‌ها و اسناد دادگاه را عهده‌دار می‌باشند.

- روساء دادگاه‌ها و دادرس‌ها از بین افسران حاضر یا منتظر خدمت ناحیه نظامی مربوطه که صلاحیت این مقام را دارا می‌باشند انتخاب‌ می‌شوند و ممکن است در هر سال و در صورت تبدیل به قسمت دیگر در کمتر از این مدت نیز تغییر یابند تعیین روسای دادگاه‌ها و دادرس‌ها بر حسب‌ پیشنهاد فرمانده ناحیه نظامی مربوطه و تصویب مقام بزرگ ارتشتاران فرمانده به عمل می‌آید.

- دادستان‌ها و بازپرس‌ها و معاونین آن‌ها از بین افسران حاضر یا منتظر خدمت ناحیه نظامی مربوطه که صلاحیت داشته باشند انتخاب‌ می‌شوند ولی استثنائاً در صورتی که ضرورت ایجاب نماید ممکن است بر حسب تصویب مقام بزرگ ارتشتاران فرمانده غیر از این ترتیب معمول گردد. دادستان‌ها و بازپرس‌ها بر حسب پیشنهاد فرمانده ناحیه مربوطه و موافقت نظر دادستان ارتش از طرف مقام بزرگ ارتشتاران فرمانده تعیین می‌شوند.

- چنانچه امری پیش آید که نوعاً دادرسی آن طولانی باشد بر حسب اقتضای مورد ممکن است از طرف مقامی که امر به تشکیل دیوان‌ حرب داده است قبل از شروع به دادرسی مطابق درجاتی که برای کارمندی دیوان حرب لازم است یک یا دو نفر دادرس علی‌البدل هم تعیین گردد. انتخاب دادرس‌های اخیر با رعایت درجات مقرره در ماده ۱۹ بر حسب ارشدیت پس از دادرس‌های اصلی به عمل می‌آید و مطابق همان شرایط کارمندان‌ اصلی در جلسات دیوان حرب حضور بهم می‌رسانند ولی در مذاکرات جلسه حق شرکت ندارند مگر وقتی که به جای یکی از دادرس‌های اصلی غایب‌ معین شده باشند.

- در صورتی که متهم از سرهنگ به بالا باشد وظایف دادستان ممکن است به وسیله یک سرتیپ و وظایف بازپرس به وسیله یک سرهنگ‌ انجام شود و در هر حال رتبه دادستان و بازپرس نبایستی بیش از یک درجه از رتبه متهم کمتر باشد.

- برای دادرسی افسران اداری و مالی و فنی و پزشک و دام پزشک و دواساز و دندانساز یا هر شخص هم‌ردیف نظامی دیوان حرب بر‌حسب درجه متهم با رعایت مقررات ماده ۱۹ تشکیل می‌شود.

- هرگاه متهمینی که بایستی با هم دادرسی شوند از درجات و رتبه‌های مختلف باشند دیوان حرب با رعایت درجه یا رتبه متهمی که از همه‌ بالاتر است تشکیل می‌یابد.

- هرگاه درجه متهم در زمان تعقیب و دادرسی با درجه‌ای که در زمان ارتکاب بزه داشته تغییر یافته باشد دیوان حرب به اعتبار درجه‌ای که‌ متهم در حین تعقیب دارد تشکیل می‌شود.