- ادارات تحقیق موظفند همه ساله با ملاحظه بودجهها و صورتحسابهای ارسالی از طرف متولیان و هیأتهای امنا و ادارات حج و اوقاف و امورخیریه و مؤسسات مشمول چنانچه به موارد مختلف برخورد نمودند مدارک لازم را جمع آوری و برابر ماده ۷ قانون تشکیلات و اختیارات سازمان حج و اوقافو امور خیریه محل به سرپرست سازمان گزارش و کسب تکلیف خواهد شد.
- متولیان مکلفند همه ساله مالیات قانونی موقوفه را در صورت شمول پرداخت نمایند ودر صورتی که براثر تعلل در پرداخت جریمهای به آن تعلق گیرد باید شخصاً آن را جبران کنند.
- در مواردی که اداره امور موقوفه به حکم ولی فقیه یا قانون با سازمان است کلیه وظایف و مسئولیتهای متولی بعهده سازمان خواهد بود.
تبصره- هر نوع تخلفی که در مورد موقوفات غیرمتصرفی موجب ممنوعیت و یا عزل متولی میشود در خصوص موقوفه متصرفی نیز تخلف محسوب و برابرمقررات اقدام خواهد شد.
- وجوه اهدایی به اماکن مذهبی اسلامی که جهت مشخصی برای مصرف آن تعیین نشده است و وجوه حاصل از فروش اموال منقول زاید بر احتیاجاین قبیل اماکن با جلب نظر اداره حج و اوقاف و امور خیریه بوسیله هیأت امنا و در مواردی که هیأت امنا وجود نداشته باشد بوسیله ادارات حج و اوقاف وامور خیریه به ترتیبی که در ماده ۵ قانون تشکیلات و اختیارات سازمان حج و اوقاف و امور خیریه و آییننامه آن مشخص است به مصرف خواهد رسید.
- ادارات اوقاف و امور خیریه (در موقوفات متصرفی) و همچنین متولیان موقوفات عام و خاص (در موقوفات تحت تولیت خود) به منظور رعایت غبطه و مصلحت وقف و رفع مظنه تعدی و تفریط، موارد زیر را با رعایت قوانین و مقررات مربوط و با اطلاع و تأیید نماینده ولی فقیه در سازمان، انجام خواهند داد:
۱- فروش رقبات موقوفه و نحوه تبدیل آنها با رعایت موازین شرعی و قانونی.
۲- اجاره بیش از ده سال
۳- ترک مزایده در مورد اجاره رقبات مشمول مزایده
۴- صلح و استرداد دعاوی موقوفه
۵- ارجاع اختلاف به داوری و انتخاب داور یا داوران
۶- نصب و عزل امنای موقوفات و بقاع متبرکه
تبصره- سرپرست سازمان میتواند جهت بررسی و اظهارنظر مشورتی در خصوص مشکلات و مسائل فقهی، حقوقی و اوقافی هیئتی مرکب از افراد صاحبنظر را انتخاب و تعیین نماید.
- حق التولیه متولی و یا سازمان در قبال اعمال تولیت نسبت به موقوفات و همچنین حقالنظاره ناظر اعم از شخص یا سازمان به میزان مقرر در وقفنامهخواهد بود و در صورتی که وقفناه موجود نباشد و یا میزان حقالتولیه و حقالنظاره در آن معین نشده باشد حقالتولیه به مقدار اجرتالمثل معادل ده درصد درآمد خالص سالیانه و حقالنظاره به مقدار اجرتالمثل معادل پنج درصد همان درآمد خواهد بود.
تبصره ۱- در موارد استثنایی که درصدهای مندرج در این ماده با توجه به وضعیت موقوفه متناسب و متعارف نباشد با تأیید سرپرست سازمان کسر یا اضافهمیشود.
تبصره ۲- در مواردی که سرپرست سازمان اعمال نظارت اشخاص یا ادارات حج و اوقاف و امور خیریه را در موقوفات غیرمتصرفی ضرری تشخیص دهند اجرتالمثل حقالنظاره را نیز متناسباً تعیین خواهند نمود.
تبصره ۳- درآمد خالص موقوفه برابر هشتاد درصد درآمد کل خواهد بود.
- ادارات حج و اوقاف و امور خیریه در اماکن مذهبی اجرتالمثل عمل خود بابت اداره امور این اماکن را بر مبنای ده درصد از مجموع درآمد سالیانهاماکن مزبور دریافت مینماید و حقالزحمه هیأت امنا به موجب آییننامه ماده ۵ قانون تشکیلات و اختیارات سازمان حج و اوقاف و امور خیریه تعیین خواهدشد.
تبصره- سازمان عواید حاصل از حقالتولیه و حقالنظاره و همچنین هدایای مستقل را مطابق بودجهای که همه ساله تنظیم و به تصویب هیأت دولت میرساند رأساً مصرف خواهد نمود.
- ادارات حج و اوقاف و امور خیریه موظفند همه ماهه تراز عملیات دفتر روزنامه و کل را به انضمام مدارک و گزارش لازم به اداره امور مالی موقوفاتجهت بررسی ارسال دارند.
- ثبت معاملات راجع به عین یا منافع موقوفات و بنیادها و مؤسسات خیریه و همچنین ثبت معاملات رقبات مربوطه به اماکن متبرکه در دفاتر اسناد رسمی بدون موافقت سازمان ممنوع است و دفاتر اسناد رسمی مکلفند رونوشت اسناد راجع به وقف را ظرف ده روز پس از ثبت به ادارات حج و اوقاف و امورخیریه مربوطه ارسال دارند.
- ادارات ثبت مکلفند رونوشت مصدق اسناد مالکیت موقوفات، مساجد، تکایا، مدارس دینی و کلیه اماکن مذهبی ثبت شده و همچنین اساسنامه مؤسسات و بنیادهای خیریه واقع در حوزه عمل خود را به ادارات حج و اوقاف و امور خیریه محل تحویل نمایند.
- ادارات حج و اوقاف و امور خیریه و متولیان مکلفند اسناد و آگهیهای ثبتی مربوط به حوزه عمل خود را بررسی و برای حفظ عین و منافع موقوفاتهرگونه اقدام لازم را معمول دارند.
- سازمان مکلف است دفاتر مخصوصی برای ثبت خلاصه اسناد وقفنامههای شهرستان تهیه و تنظیم نماید.
- متولیان و ادارات حج و اوقاف و امور خیریه موظفند نسبت به موقوفات مسلمی که بعنوان ملکیت تقاضای ثبت شده و در مدت قانونی اقدام بهاعتراض نگردیده است برابر قانون ابطال اسناد فروش رقبات، آب و اراضی موقوفه و آییننامه مربوطه اقدام نمایند.
- متولیان و ادارات حج و اوقاف و امور خیریه میتوانند با عنایت به ماده ۶ قانون برای احیاء حقوق وقف و دفاع از دعاوی مطروحه و مشاوره در امورحقیقی و ثبتی موقوفات در صورت لزوم وکیل یا وکلای دعاوی واجدشرایط را انتخاب نمایند.
تبصره- حق الوکاله و حقالمشاوره با توجه به مصلحت و غبطه موقوفات از محل عواید وقف قابل پرداخت خواهد بود.
- در اجرای تبصره ماده ۱۰ قانون تشکیلات و اختیارات سازمان حج و اوقاف امور خیریه متولیان موظفند ظرف مدت ۲ ماه از تاریخ اجرای قانون رونوشت مصدق اسناد مالکیت و وقفنامههای موجود را به ادارات حج و اوقاف و امور خیریه مربوط تسلیم و رسید دریافت دارند و در صورت عدم اقدام، ادارات حج واوقاف و امور خیریه مکلفند به طریق اطمینان بخشی تکلیف قانونی آنان را ابلاغ و ضربالاجلی که بیش از دو ماه نباشد برای انجام آن تعیین و در صورتاستنکاف به دلیل وجود مظنه تعدی و تفریط مراتب را به اداره تحقیق جهت رسیدگی و صدور حکم لازم اعلام دارند.
- ثمن بیع وقف در صورت جواز بیع باید در حساب مخصوصی در بانک تودیع و یا جلب موافقت سرپرست سازمان و برطبق ماده ۹۰ قانون مدنی رقبهدیگری بنام همان موقوفه خریداری که عواید آن برای وقفنامه سابق بمصرف خواهد رسید.
تبصره- بیع و تبدیل موقوفه طبق مواد ۸۸ و ۸۹ قانون مدنی باکسب موافقت کتبی سرپرست سازمان امکان پذیر خواهد بود و در صورتی که متولیان بر طبق ۹۹و ۸۹ قانونی مدنی قصد بیع و تبدیل موقوفه را داشته باشند کسب موافقت سرپرست سازمان ضروری میباشد.
- سهام اوراق بهاداری که از محل ثمن موقوفات خریداری شده، در حکم عین موقوفه است و قابل انتقال نیست مگر در موارد تبدیل.
تبصره- ادارات حج و اوقاف و امور خیریه صورت مشخصات اوراق و سهام موضوع این ماده و همچنین سایر سهام و اوراق موقوفه را در دفتر مخصوص ثبت ونگهداری خواهند کرد.
- در مواردی ثمن بیع وقف تکافوی خرید رقبه مستقلی را ننماید سازمان میتواند با مشارکت چند موقوفه و نظر متولیان آنها رقبه واحدی خریداری وسهم هر موقوفه را به تناسب سرمایه آن تعیین نماید.
- از تاریخ اجرای این آییننامه احکام امنای موقوفات و اماکن مذهبی که برمبنای مقررات سابق صادر شده است مورد بررسی و تجدید نظر قرار گرفته ودر صورت رضایت از نحوه خدمات آنان پیشنهاد و انتصاب مجدد بلامانع است.
- اداره اثلاث باقیه، محبوسات، نذور، صدقات و سایر اموال موضوع بند (۷) ماده (۱) قانون تشکیلات و اختیارات سازمان حج و اوقاف و امور خیریه که فاقد متولی یا متصدی بوده یا مجهولالتولیه باشد، طبق مفاد بند (۷) و تبصره (۳) ماده (۱) قانون مذکور با اذن ولی فقیه و یا نماینده ایشان اداره امور آنها به ادارات اوقاف و امور خیریه محل وقوع رقبات مذکور محول میشود.
تبصره- مقررات این آییننامه (در خصوص موقوفات عامه) در مورد محبوسات و اثلاث باقیه نیز تسری دارد.
- مؤسسات و بنیادهای خیریه در صورتی که بخواهند از معافیتهای مالیاتی مندرج در قانون مالیاتهای مستقیم استفاده نمایند باید قبلاً نظارت سازمان راجلب نمایند.
- ادارات حج و اوقاف و امور خیریه میتوانند در امور خیریه و موقوفات از اشخاص حقیقی و حقوقی قبول وصایت، نیابت، وکالت، و تولیت نموده وصدقات جاریه و نذرهای آنان را برابر نیات مربوطه عمل نمایند.
- متولیان و ادارات حج و اوقاف و امور خیریه به منظور بقاء عین رقبات و فراهم آوردن موجبات آبادانی آنها میتوانند بااستفاده از وجوه بلامانعی که بدین امر اختصاص داده میشود صندوق و یا شرکتی تأسیس نمایند.
تبصره- صاحبان سهام این صندوق و یا شرکت اشخاص حقیقی و یا حقوقی خواهند بود که سرمایه آن را تأمین کردهاند.
- درآمد موقوفات مجهول المصرف و موقوفاتی که به صورت مبرات مطلقه وقف شده باشند در صورت نداشتن متولی یا مجهول التولیه بودن با رعایت ماده (۸) قانون تشکیلات و اختیارات سازمان حج و اوقاف و امور خیریه طبق بودجهای که به تصویب سرپرست سازمان برسد توسط سازمان به مصرف خواهد رسید.
تبصره ۱– رسیدگی به صورتحساب بودجه مذکور و صدور مفاصا حساب سالانه به عهده سازمان خواهد بود.
تبصره ۲– درآمد موقوفات مجهول المصرف و مبرات مطلقه که دارای متولی منصوص باشد توسط متولی در مطلق خیرات و مبرات به مصرف خواهد رسید.
- اداره کلیه مربوطه به حج و زیارت توسط سازمان حج و اوقاف و امور خیریه وابسته به وزارت ارشاد اسلامی انجام میگردد و در اجرای آن سازمانموظف است هماهنگ با سیاست کلی دولت جمهوری اسلامی ایران اقدام و همه ساله برنامههای لازم را در زمینه برگزاری مراسم عبادی، سیاسی حج و عمره وزیارت اعتاب مقدسه و اماکن متبرکه خارج از کشور و اعزام زائران تهیه و به مورد اجراء درآورد.
تبصره- وزارتخانهها، سازمانها و نهادهای ذیربط باید به منظور حسن انجام برنامههای حج و زیارت همکاری لازم را با سازمان معمول دارند.
- به منظور هماهنگی در انجام مراسم حج و زیارت اماکن متبرکه شورایی متشکل از افراد و نمایندگان ارگانهای زیر تشکمیل میشود:
۱- نماینده مقام رهبری در امور حج و زیارت (در صورت معرفی).
۲- وزیر ارشاد اسلامی که ریاست شورا را به عهده خواهد داشت.
۳- سرپرست سازمان حج و اوقاف و امور خیریه.
۴- معاون سازمان در امور حج و زیارت.
۵- معاون امور بینالمللی وزارت ارشاد اسلامی.
۶- وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی ایران یا معاون معرفی شده از طرف مشارالیه.
۷- وزیر بهداشت، درمان و آموزش پزشکی ایران یا معاون معرفی شده از طرف مشارالیه.
۸- دبیر کل هلالاحمر جمهوری اسلامی ایران یا معاون معرفی شده از طرف مشارالیه.
۹- رییس شهربانی جمهوری اسلامی ایران یا معاون معرفی شده از طرف مشارالیه.
۱۰- رییس کل بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران یا معاون معرفی شده از طرف مشارالیه.
۱۱ مدیر عامل شرکت هواپیمایی جمهوری اسلامی ایران یا معاون معرفی شده از طرف مشارالیه.
تبصره ۱- جلسات شورا بدعوت وزیر ارشاد اسلامی و یا سرپرست سازمان حج و اوقاف و امور خیریه عنداللزوم تشکیل و تصمیمات متخذه با اکثریت آراء اتخاذ و در صورت تأیید وزیر ارشاد اسلامی برای کلیه ارگانهای ذیربط لازم الاجرا میباشد.
تبصره ۲- مذاکرات و تصمیمات شورا بوسیله دبیر شورا که توسط وزیر ارشاد اسلامی تعیین و منصوب خواهد شد. در صورت جلسهای منعکس و در صورتتصویب ابلاغ خواهد شد.
- اداره کلیه امور حج و زیارت تحت ریاست و هدایت و نظارت مستقیم سرپرست سازمان حج و اوقاف و امور خیریه بوده و میتواند تمام و یا قسمتیاز اختیارات خود را در این مورد به معاون امور حج و زیارت سازمان تفویض نماید.
تبصره- معاون امور حج و زیارت سازمان نیز در صورت لزوم با مسئولیت خود میتواند برای مدت غیبت خود تمام و در سایر موارد قسمتی از اختیارات اجراییرا به مسئولین ادارات و یا افراد مورد نظر که در سازمان شاغل میباشند با تأیید سرپرست سازمان تفویض نماید.
- سازمان موظف است به منظور پیشبرد امور حج و زیارت و فراهم نمودن موجبات رفاه حجاج و زائران و ایجاد تسهیلات لازم در زمینه برگزاری مراسمحج و زیارت تدابیری اتخاذ و با همکاری و همیاری سازمانها و نهادها و وزارتخانههای ذیربط برنامههایی تنظیم نموده و با اجرا در آورد.
- انتخاب روحانیون و نظار سرپرستان کاروانها براساس ضوابطی خواهد بود که توسط سازمان تهیه و به تصویب اعضای مندرج ردیف یک الی چهار موضوع ماده ۵۳ خواهد رسید.
- سازمان میتواند به منظور تأمین پرسنل ضروری در امور حج و زیارت از خدمت کارکنان بازنشسته دولت که صلاحیت آنان مورد تأیید بوده و دارایتجربه کافی باشند استفاده نموده و حسب مورد آنان را به همکاری دعوت نموده و در قبال میزان کار و نوع خدمت و وظیفهای که به آنان محول میشود پاداشمناسبی پرداخت نماید.