آیین‌‏نامه راهنمایی و رانندگی (منسوخ)

(اصلاحی ۱۳۴۷/۱۱/۶)- اصلاحات و کلماتی که در این آیین‏‌نامه به کار برده شده دارای معانی ذیل می‌باشند: ۱- ابطال گواهی‌نامه– سلب اعتبار قانونی آن. ۲- اتوبوس- هر نوع وسیله نقلیه موتوری مسافربری که ظرفیت آن با راننده و کمک‌راننده ۲۲ نفر یا بیشتر باشد. ۳- اتوبوس برقی- اتوبوسی که به وسیله باطری یا نیروی برقی که از سیم‌های هوایی دریافت می‌دارد حرکت نماید ولی روی ریل نباشد. ۴- اتومبیل- هر نوع وسیله نقلیه موتوری که لااقل دارای دو چرخ در جلو و دو چرخ دیگر در عقب بوده و برای حمل بار یا انسان به کار رود. ۵- اتومبیل آموزشی- اتومبیلی که برای تعلیم رانندگی اختصاص داده شده باید دارای دو کلاج و دو ترمز و دو آیینه بوده و متعلق به یکی از آموزشگاه‌های مجاز تعلیم رانندگی باشد. ۶- اتومبیل سواری– اتومبیلی که برای حمل انسان ساخته شده و ظرفیت آن با راننده حداکثر شش نفر است. ۷- اتومبیل مدارس– اتومبیلی که برای رفت‌وآمد شاگردان آموزشگاه‌ها اختصاص داده شده. ۸- ارتفاع چراغ – فاصله مرکز چراغ – وسیله نقلیه بدون بار یا مسافر تا کف راه. ۹- استیشن– اتومبیل سواری که ظرفیت آن با راننده حداقل هفت نفر و حداکثر نه نفر باشد. ۱۰- بارکش– هر نوع وسیله نقلیه‌ای که برای حمل بار ساخته شده. ۱۱- پارک متر– دستگاهی که به انداختن سکه تعیین شده در آن اجازه توقف وسیله نقلیه را در زمان معینی می‌دهد. ۱۲- پارکینگ ممنوع– ایست وسیله نقلیه جز برای سوار و پیاده‌کردن آن هم به شرط وجود راننده در پشت فرمان ممنوع است. ۱۳- پیاده– شخصی که بدون استفاده از هیچ نوع وسیله نقلیه موتوری یا غیرموتوری حرکت می‌نماید. ۱۴- پیاده‌رو– قسمتی از خیابان که در امتداد آن واقع شده و برای عبور و مرور پیاده‌گان اختصاص یافته است. ۱۵- پیچ– انحراف مسیر مستقیم راه. ۱۶- ترافیک– عبور و مرور وسایل نقلیه و اشخاص و حیوانات در راه‌ها. ۱۷- تراموای– وسیله نقلیه‏‌ای که در شهر و حومه برای حمل مسافر به کار می‌رود و با نیروی برق روی ریل حرکت می‌نماید. ۱۸- تراکتور بارکش– وسیله نقلیه موتوری که جهت کشیدن یدک‌های بارکش ساخته شده. ۱۹- تراکتور کشاورزی– وسیله نقلیه موتوری که برای کارهای کشاورزی یا برای کشیدن ماشین‌ها و‌ آلات دیگر کشاورزی یا شخم زدن به کار رود. ۲۰- توقف مطلقاً ممنوع– ایست وسیله نقلیه در هر مدت ممنوع است. ۲۱- توقیف گواهی‌نامه (ضبط)– اخذ و نگه‌داری موقت گواهی‌نامه. ۲۲- جاده– راه خارج شهر برای عبور و مرور وسیله نقلیه. ۲۳- جاده اصلی– جاده‏‌ای که در برخورد با جاده دیگر پهن‌تر است یا با نصب علایم راهنمایی اصلی تلقی شود. ۲۴- جاده فرعی– جاده‏‌ای که از جاده اصلی منشعب شده و از آن تنگ‌تر است یا با نصب علایم راهنماعی[راهنمایی] فرعی به شمار می‌رود. ۲۵- جاده خصوصی– جاده‏‌ای که اشخاص یا مؤسسات برای استفاده شخصی ساخته اند و استفاده دیگران از آن منوط به اجازه مالک است. ۲۶- چرخ فلزی– چرخی است که محل تماس آن با کف زمین فلزی باشد. ۲۷- حق تقدم– حق عبور وسیله نقلیه‌ای زودتر از وسیله نقلیه دیگر یا از پیاده‌ها و بالعکس. ۲۸- خیابان– راه عبور و مرور در مناطق مسکونی. ۲۹- خیابان اصلی– خیابانی که در برخورد با خیابان دیگر پهن‌تر است یا با نصب علایم راهنمایی اصلی تلقی شود. ۳۰- خیابان فرعی– خیابانی که از خیابان اصلی تنگ‌تر است یا با نصب علایم راهنمایی فرعی شناخته شود. ۳۱- دستگاه تهویه– دستگاهی که به وسیله گاز یا بخار متراکم هوای داخل اطاق وسیله نقلیه را خنک می‌نماید. ۳۲- دوچرخه موتوردار (گازی)– دوچرخه‌ای که به وسیله موتوری که نیروی آن متجاوز از پنج اسب نباشد حرکت نماید. ۳۳- راه– اعم است از خیابان و جاده و کوچه. ۳۴- راننده– کسی که‌ هدایت وسیله نقلیه را توسط فرمان یا به دیگر به عهده داشته باشد. ۳۵- راه‌آهن– ریل‌های آهنی مو ازی ثابتی که لکوموتیوها و قطارها بر روی آن حرکت می‌نماید. ۳۶- روز– از طلوع تا غروب آفتاب. ۳۷- سازنده نقلیه– شخصی یا مؤسسه یا کارخانه‌‏ای که وسایل نقلیه‏‌ای را که مطابق این آیین‌نامه باید شماره‌گذاری شوند می‌سازد- یا قطعات ساخته آن‌ها را سوار (مونتاژ) می‌نماید. ۳۸- شب– از غروب تا طلوع آفتاب. ۳۹- شماره غیرمجاز- الف- شماره‌‏ای که به موجب آگهی قبلی شهربانی باید تجدید گردد. ب- شماره‌‏ای که در کشور خارجی روی وسیله نقلیه نصب شده و پس از ورود بایران با وجود انقضاء مدت اعتبار آن عوض نشده باشد. ج- شماره ترانزیت که در کشور ایران برای مسافرت به خارج داده شده و استفاده از آن در داخل کشور ممنوع است. د- شماره‌ای موضوع قانون مجازات استفاده‌کنندگان از پلاک‌های تقلبی مصوب سال ۱۳۴۵ ۴۰- شماره وسیله نقلیه– عدد یک یا چند رقمی که از طرف متصدیان مربوط روی پلاک‌های مخصوص منقوش و به وسیله نقلیه منصوب می‌گردد. ۴۱- ظرفیت اتومبیل– وزن بار یا تعداد مسافر که از طرف افسر کاردان فنی شماره‌گذاری شهربانی برای وسیله نقلیه تعیین می‌شود. ۴۲- علایم– هر نوع علامت مانند تابلو، نوشته، خط‌کشی، چراغ، سوت، حرکت دست و غیره که وسیله مقامات صلاحیت‌دار یا رانندگان برای کنترل و تنظیم عبور و مرور به کار می‌رود. ۴۳- قطعات اصلی– کلیه قسمت‌های اساسی وسیله نقلیه که طبق این آیین‏‌نامه باید شماره‌گذاری شود مانند موتور و شاسی و اطاق که تعویض آن‌ها باعث تغییر مشخصات اساسی وسیله نقلیه می‌گردد. ۴۴- کارت مشخصات– کارتی که مشخصات مالک و وسیله نقلیه شماره‌گذاری شده در آن ثبت و به مالک وسیله نقلیه تسلیم می‌گردد. ۴۵- کارت شهری– کارتی که مجوز رانندگی وسیله نقلیه عمومی در شهر و حومه می‌باشد. ۴۶- کوچه– راهی در مناطق مسکونی که عرض آن حداکثر شش متر باشد. ۴۷- گذرگاه پیاده– در تقاطع را‏ه‌ها امتداد پیاده‌روها در سواره‌رو یا هر محل دیگری از سواره‌رو که به وسیله خط‌کشی یا میخکوبی یا سایر علایم جهت عبور پیاده‌گان اختصاص داده شده. ۴۸- گواهی‌نامه رانندگی– اجازه‌نامه برای رانندگی وسیله نقلیه که از طرف مقامات صلاحیت‌دار به نام اشخاص صادر شود. ۴۹- منطقه ممنوعه– منطقه و محلی که عبور و مرور وسیله نقلیه در آن‌ها به وسیله علایم خاص ممنوع شده باشد. ۵۰- مواد خطرناک– هر نوع مواد منفجره یا محترقه یا مایعات آتش‌‏زا و گازهای فشرده و امثال آن‌ها. ۵۱- موتورسیکلت– وسیله نقلیه موتوری که دارای دو یا سه چرخ است و نیروی آن متجاوز از پنج اسب می‌باشد. ۵۲- مینی‌بوس– هر نوع وسیله نقلیه موتوری مسافربری که ظرفیت آن با راننده حداقل ده نفر و حداکثر بیست‌ویک‌نفر باشد. ۵۳- وزن با بار– وزن وسیله نقلیه به اضافه وزن بار آن. ۵۴- وسیله نقلیه امدادی– وسیله نقلیه مخصوص خدمات پلیسی، بهداشتی، آتش‌نشانی و امثال آن‌ها که وسیله شهربانی تعیین و با علایم مخصوص مشخص می‌شود. ۵۵- وسیله نقلیه موتوری– وسیله نقلیه‏‌ای که با نیروی موتور بر روی چرخ‌های خود حرکت کند. ۵۶- وسیله نقلیه غیرموتوری– وسیله نقلیه‏‌ای که نیروی محرک آن از موتور نباشد. ۵۷- وسیله نقلیه کشاورزی– به وسیله نقلیه‏‌ای که جهت امور کشاورزی ساخته شده مادام که در مزارع کار کند اطلاق می‌شود. ۵۸- وسیله نقلیه موتوری ویژه– وسیله نقلیه موتوری که مخصوص انجام کارهای فنی و ساختمانی و جاده‌سازی و امثال آن است. ۵۹- یدک– وسیله نقلیه چرخ‌دار با موتور یا بی‌موتور که توسط وسیله نقلیه موتوری دیگری کشیده شود. ۶۰- یدک‌کش– وسیله نقلیه موتوری که یدک یا یدک‌هایی را به دنبال خود می‌کشد. ۶۱- یدک متصل (شبه‌یدک)– یدک بدون نیروی محرک (بی‌موتور). فصل دوم- شماره‌گذاری و کارت مشخصات

(اصلاحی ۱۳۴۷/۱۱/۶)- هر وسیله نقلیه موتوری و غیرموتوری و یدک متصل که در راه‌های عمومی حرکت می‌کنند باید دارای شماره باشد. رانندگی با وسیله نقلیه‏‌ای که شماره‌گذاری نشده یا شماره آن‌ها غیرمجاز است و همچنین گذاردن این قبیل وسیله نقلیه برای رانندگی در اختیار اشخاص دیگر ممنوع است مگر آن‌که قبلاً اجازه حرکت از شهربانی دریافت کرده و در دست داشته باشند. مأموران انتظامی از حرکت وسیله نقلیه مذکور جلوگیری خواهند کرد.

- مالک وسیله نقلیه موظف است جهت شماره‌گذاری و اخذ کارت مشخصات وسیله نقلیه خود به شهربانی محل مراجعه و فرم‌های مربوطه را تنظیم و امضاء نماید وبه ضمیمه مدارکی که از طرف شهربانی اعلام خواهد شد تسلیم کند. هرگاه اشخاص دیگری در مالکیت وسیله نقلیه شرکت یا نسبت به آن حق عینی داشته باشند نام و آدرس دقیق آنان نیز باید در درخواست قید شود.

- شهربانی پس ازدریافت درخواست شماره‌گذاری ومدارک لازم بارعایت مقررات مذکوردرماده ۵ برای شماره‌گذاری وسیله نقلیه اقدام می‌نماید.

- در موارد زیر شهربانی می‌تواند از انجام عمل شماره‌گذاری خودداری نماید: ۱- در صورتی‌که وسیله نقلیه معیوب بوده یا به جهات فنی به کارافتادن آن در راه‌ها خطرناک باشد. ۲- چنانچه مشخصات وسیله نقلیه با آن‌چه در اسناد مربوط ذکر شده مطابق نباشد. ۳- اگر شماره‌گذاری وسیله ‌نقلیه قبلا به جهاتی ممنوع اعلام گردیده باشد. ۴- هرگاه حقوق دولتی و عوارضی که به موجب مقررات به وسیله نقلیه تعلق گرفته پرداخت نشده باشد مگر بااجازه رئیس کل شهربانی. ۵- چنانچه وسیله نقلیه دارای علایم و تجهیزات پیش‌بینی‌شده در این آیین‌نامه نباشد.

(اصلاحی ۱۳۴۷/۱۱/۶)- شماره‌گذاری بر روی وسیله نقلیه از طریق نصب پلاکی که وسیله شهربانی تهیه می‌گردد انجام خواهد شد. انواع پلاک‌ها و ابعاد و رنگ‌های آن‌ها برای وسایل نقلیه مختلف از طرف شهربانی معین و اعلام می‌شود. دارندگان وسایل نقلیه مکلفند در مواقعی که شهربانی لزوم تجدید و تعویض شماره‌ها را آگهی می‌نماید برای تجدید و تعویض شماره وسیله نقلیه خود اقدام نمایند.

(اصلاحی ۱۳۴۷/۱۱/۶)- نصب پلاک به طریق زیر به عمل می‌آید. اگر وسیله نقلیه دارای سه چرخ یا بیشتر باشد بک پلاک در جلو و پلاک دیگر در عقب آن نصب می‌گردد. در یدک‌ها و وسایل نقلیه‏‌ای که دارای دو چرخ هستند فقط یک پلاک در عقب نصب می‌شود. پلاک عقب باید در محلی نصب گردد که با نور چراغ عقب وسیله نقلیه قابل خواندن باشد. پلاک‌‏های منصوب باید همیشه در جای خود قرار داشته باشد.

- شهربانی پس ازشماره‌گذاری و ثبت مشخصات وسیله نقلیه کارتی که حاوی مشخصات و ظرفیت آن باشد صادر و به مالک تسلیم می‌نماید. این کارت باید همیشه ‌همراه راننده وسیله نقلیه مربوط باشد. به علاوه ظرفیت وسیله نقلیه مسافربری در داخل آن‌ها طوری نوشته می‌شود که قابل خواندن باشد.

- وسیله نقلیه عمومی که در هر شهر شماره‌گذاری می‌شود باید فقط در همان شهر و منطقه‌‏ای که شهربانی تعیین می‌کند. به کار پردازد مگر این‌که موافقت شهربانی‌های مربوط با تغییر محل کار جلب شده باشد و الا ازکار کردن آن جلوگیری خواهدشد.

(اصلاحی ۱۳۴۷/۱۱/۶)- هر گاه کارت مشخصات یا پلاک اتومبیل مفقود یا ضایع گردد مالک وسیله نقلیه موظف است ضمن اعلام مراتب به مقامات صلاحیت‌دار حداکثر ظرف ۴۸ ساعت شخصاً یا وسیله نماینده خود جهت اخذ‌ المثنای کارت یا پلاک جدید به شهربانی مراجعه نماید.

- سازندگان و فروشندگان و حمل‌کنندگان وسایل نقلیه فقط جهت عرضه نمودن یا نقل آن‌ها از محلی به محل دیگر بدون انجام تشریفات شماره‌گذاری از شهربانی پلاک ویژه یاموقت دریافت خواهندکرد.

- هر سازنده یا فروشنده وسیله نقلیه موظف است دفتری برای ثبت سابقه استفاده از شماره‌ای ویژه و تعیین این‌که در چه مدت و چه تاریخی شماره ویژه برروی چه وسیله‌ای نصب و به وسیله چه کسانی از آن استفاده شده داشته باشد. این دفتر در مواقع مراجعه مأموران شهربانی باید ارائه شود.

- در مواردی‌که مالک وسیله ‌نقلیه آدرس خود را تغییر می‌دهد باید ظرف ۴۸ ساعت اداره شهربانی را کتباً از آدرس جدید خود مطلع سازد.

(اصلاحی ۱۳۴۷/۱۱/۶)- مالک وسیله نقلیه در صورتی‌که بخواهد موتور یا هریک از قطعات اصلی یا رنگ آن را تغییر دهد موظف است قبلاً مدارک مربوط را به شهربانی جهت کسب اجازه تسلیم نماید تا پس از تغییر آن‌ها کارت مشخصات جدید صادر گردد.

(اصلاحی ۱۳۴۷/۱۱/۶)- در صورت انتقال مالکیت وسیله نقلیه، فروشنده موظف است و فوراً کارت مشخصات را به شهربانی محل تسلیم نماید. به اضافه مالک جدید پس از انتقال باید برای دریافت کارت مشخصات به نام خود به شهربانی مراجعه نماید. شهربانی پس از وصول در خواست خریدار فتوکپی یا رونوشت مصدق سند انتقال، کارت مشخصات جدیدی به نام او صادر و به وی تسلیم خواهد نمود.

(اصلاحی ۱۳۴۷/۱۱/۶)- شخصی که وسیله نقلیه در اختیار و تصرف او است (اعم از این‌که مالک باشد یا نباشد) موظف است در صورتی‌که وسیله نقلیه مورد تصرف غیرمجاز واقع شود و همچنین پس از رفع تصرف غیرمجاز حداکثر ظرف ۴۸ ساعت مراتب را به مقامات انتظامی محل اعلام دارد.

(اصلاحی ۱۳۴۷/۱۱/۶)- شهربانی در موارد زیر پلاک شماره را پس می‌گیرد ۱- هرگاه پلاک اشتباهاً به وسیله نقلیه‏‌ای نصب شده باشد. ۲- در موارد مذکور در ماده ۴۳ اصلاحی این آیین‌نامه. ۳- وقتی که وسیله نقلیه اوراق شده باشد.

(اصلاحی ۱۳۴۷/۱۱/۶)- پس از رفع اشتباه یا فراهم شدن موجبات استرداد پلاک مذکور در بند ۲ پلاک به صاحب وسیله نقلیه مسترد خواهد شد.

- شهربانی می‌تواند پلاک شماره ویژه یاموقت متعلق به سازندگان و فروشندگان یا حمل‌کنندگان وسایل نقلیه را به علت عدم لزوم استعمال یا استعمال برخلاف مقررات آن یا به علت تقلب در آن‌ها پس بگیرد.

- کلیه دارندگان وسایل نقلیه موظفند ظرف دوماه از تاریخ تصویب این آیین‌نامه نشانی دقیق خود و مشخصات کامل وسیله نقلیه خویش را به شهربانی محل شماره‌گذاری اعلام دارند. فصل سوم- گواهی‌نامه رانندگی و کارت شهری

(اصلاحی ۱۳۵۴/۷/۱۹)- هر کس بخواهد با هر نوع وسیله نقلیه موتوری زمینی رانندگی کند باید دارای گواهی‌نامه رانندگی مربوط به آن نوع وسیله نقلیه باشد. تبصره (منسوخ ۱۳۵۴/۷/۱۹)- کارتی که وسیله مؤسسات مجاز از ظرف[طرف] شهربانی در قبال اخذ گواهی‌نامه به صاحب آن داده می‌شود به جای گواهی‌نامه مأخوذ معتبر محسوب است.

(اصلاحی ۱۳۵۴/۷/۱۹)- شرایط لازم برای صدور انواع گواهی‌نامه‌های رانندگی به شرح زیر است: الف- گواهی‌نامه رانندگی موتورسیکلت. ۱- سن ۱۸ سال تمام. ۲- قبول شدن در آزمایش‌های آیین‌نامه راهنمایی و رانندگی با موتورسیکلت. بند ب- گواهی‌نامه رانندگی پایه ۲ برای رانندگی و با وانت و کامیونت تا ظرفیت ۳۵۰۰ کیلوگرم و اتومبیل‌های سواری و استیشن: ۱- سن ۱۸ سال تمام ۲- قبول شدن در آزمایش‌های آیین‌نامه راهنمایی و رانندگی با اتومبیل‌سواری ج- گواهی‌نامه رانندگی پایه ۱ برای رانندگی با کلیه وسایل نقلیه موتوری زمینی به استثناء موتورسیکلت. ۱- سن ۲۲ سال تمام. ۲- قبول شدن در آزمایش‌های آیین‌نامه راهنمایی و رانندگی و رانندگی با اتومبیل‌های بزرگ اعم از کامیون به ظرفیت بیش از ۳۵۰۰ کیلوگرم و اتوبوس. ۳- داشتن اطلاعات فنی لازم. ۴- گذشتن ۲ سال تمام از تاریخ اخذ گواهی‌نامه رانندگی پایه ۲. د- گواهی‌نامه رانندگی ویژه برای رانندگی با وسیله نقلیه سنگین – جاده‌سازی و ساختمانی و مخصوص حمل اشیاء سنگین و جراثقال اسکله‌ها. ۱- سن ۲۳ سال تمام. ۲- قبول شدن در آزمایش‌های آیین‌نامه راهنمایی و رانندگی و روشن کردن موتور و راندن وسیله نقلیه مورد نظر در جهات مختلف – ترمز کردن و دور زدن با آن‌ها. در گواهی‌نامه رانندگی ویژه نوع وسیله نقلیه‌ای که راننده می‌تواند با آن رانندگی کند قید می‌شود. برای رانندگی با وسایل نقلیه ویژه‌ای که سرعت آن‌ها از ۳۰ کیلومتر در ساعت تجاوز می‌کند در شهرها و راه‌های عمومی علاوه بر داشتن گواهی‌نامه ویژه داشتن گواهی‌نامه پایه ۱ نیز ضروری است. ه- گواهی‌نامه رانندگی با تراکتور چرخ لاستیکی در مزارع. ۱- سن ۱۸ سال تمام. ۲- قبول شدن در آزمایش‌های آیین‌نامه راهنمایی و رانندگی. ۳- قبول شدن در امتحان رانندگی با تراکتور. ۴- گواهی صلاحیت استفاده از ماشین‌های کشاورزی از طرف وزارت کشاورزی و منابع طبیعی. و- گواهی‌نامه رانندگی دوچرخه موتوردار (گازی): ۱- سن ۱۵ سال تمام ۲- قبول شدن در آزمایش شفاهی آیین‌نامه راهنمایی و رانندگی ۳- قبول شدن در امتحان رانندگی با دوچرخه موتوردار (گازی) تبصره۱ (اصلاحی ۱۳۵۳/۱۰/۱۶)- کسانی که سن آنان از ۲۵ سال تمام کمتر نباشد برای اخذ هر گونه گواهی‌نامه رانندگی از شرط سواد معاف می‌باشند. تبصره ۲ (اصلاحی ۱۳۵۴/۷/۱۹)- دارندگان گواهی‌نامه رانندگی پایه ۲ در صورتی می‌توانند با وسیله نقلیه عمومی‌ باری که ظرفیت بارگیری آن مطابق مشخصات ساخت کارخانه سازنده بیش از ۳۵۰۰ کیلوگرم نباشد همچنین با اتومبیل‌های سواری عمومی ‌و استیشن عمومی‌ و مینی‌بوس و آمبولانس رانندگی نمایند که سن آنان از ۲۳ سال تمام کمتر نباشد و یک‌سال تمام از تاریخ اخذ گواهی‌نامه گذشته باشد. تبصره ۳ (الحاقی ۱۳۵۳)- دارندگان گواهی‌نامه‌های رانندگی پایه ۲ به شرط داشتن ۲۳ سال تمام و قبول شدن در آزمایش‌های رانندگی با اتوبوس یک طبقه با اجازه مخصوص شهربانی می‌توانند مادام که در خدمت شرکت‌های واحد اتوبوسرانی هستند به رانندگی با اتومبیل‌های یک طبقه شرکت‌های مذکور مبادرت ورزند. تبصره ۴ (الحاقی ۱۳۵۳)- کلیه گواهی‌نامه‌های رانندگی با تراکتورهای زراعتی که تا تاریخ ۱۳۵۱/۱۱/۲۴ از طرف شهربانی صادر شده است همچنان معتبر می‌باشد. تبصره (اصلاحی ۱۳۵۱/۱۱/۳۰)- کلیه گواهی‌نامه های تراکتور زراعتی که تا تاریخ تصویب این بند از طرف شهربانی کل کشور صادر شده است در شرایط صدور گواهی‌نامه مخصوص رانندگی درمزارع ب‍ه قوت خود باقی است تبصره۱- برای اخذ هر نوع گواهی‌نامه رانندگی داشتن سواد خواندن و نوشتن جز برای کسانی که در تاریخ ۶ بهمن ماه ۱۳۴۷ –  ۲۵ سال تمام داشته اند ضروری است. تبصره-کسانی که سن آنان در تاریخ تصویب آیین‏‌نامه از بیست و پنج سال تمام کمتر نباشد برای اخذ هر گونه گواهی‌نامه از شرط سواد معافند.

(جایگزین ۱۳۵۳)- در موارد زیر صدور گواهی‌نامه رانندگی ممنوع است: ۱- هرگاه متقاضی به بیماری صرع یا جنون مبتلا باشد. ۲- در صورتی‌که متقاضی کور باشد اگر برای متقاضیان گواهی‌نامه‌های موتورسیکلت و تراکتور زراعی و پایه دوم اتومبیل (بدون آن‌که اجازه رانندگی وسایل نقلیه عمومی و اتومبیل‌های آموزشگاه‌های رانندگی را داشته باشد) که فاقد یک چشم بوده و میزان دید چشم سالم آنان نیز کمتر از نه‌دهم نباشد و به علاوه دارندگان گواهی‌نامه پایه دوم اتومبیل فاقد یک چشم باید نقص میدان دید خود را با نصب آینه مخصوص در اتومبیل جبران نمایند. ۳- هرگاه میزان دید متقاضیان گواهی‌نامه‌ها کمتر از حد مقرر بوده و با استفاده از عینک قابل جبران نباشد. حد مقرر میزان دید بر حسب موارد به شرح زیر است: الف- برای گواهی‌نامه‌های پایه دوم اتومبیل و تراکتور و ویژه و موتورسیکلت با یک چشم یک‌بیستم و یا چشم دیگر نه‌دهم با میدان دید طبیعی یا در صورتی‌که میزان دید یک چشم کمتر از نه‌دهم باشد مجموع دید دو چشم دو ازده‌دهم با میدان دید طبیعی. ب- برای گواهی‌نامه پایه یک و کارت مخصوص رانندگی با وسایل نقلیه عمومی و اتومبیل‌های آموزشگاه‌های رانندگی با یک چشم دودهم و چشم دیگر ده‌دهم با میدان دید طبیعی یا در صورتی‌که میدان دید یک چشم کمتر از ده‌دهم باشد مجموع دید دو چشم چهارده‌دهم با میدان دید طبیعی. ۴- برای کر مطلق و کوژپشت به‌جز گواهی‌نامه پایه دوم رانندگی بدون آن‌که اجازه رانندگی با وسایل نقلیه عمومی و اتومبیل‌های آموزشگاه‌های رانندگی را داشته باشد. ۵- هرگاه متقاضی فاقد انگشتان دست یا پا باشد به نحوی که فقدان انگشتان مانع انجام اعمال طبیعی و لازم برای رانندگی باشد. ۶- اگر متقاضی به علت فقدان دست یا پا و یا ضعف بعضی از عضلات دست یا پا که به مناسبت ابتلاء به فلج یا امراض دیگری حاصل شده نتواند مستقلا یا با استفاده از دست و پای مصنوعی و یا به کمک ماشین‌هایی که مخصوص برای تسهیل رانندگی در آن‌جا تعبیه شده براحتی از عهده رانندگی برآید.

(اصلاحی ۱۳۵۰/۸/۱۲)- هرگاه پزشک و افسرکاردان فنی شهربانی تشخیص دهند که اشخاص مبتلا به ضعف بینایی یا شنوایی و همچنین اشخاص مذکور در بند‌های ۵ و ۶ ماده قبل به کمک عینک یا سمعک یا سایر مصنوعی به‌طور طبیعی قادر به رانندگی می‌باشند صدور گواهی‌نامه به نام آنان در صورت جمع شرایط لازم دیگر مانعی ندارد لکن در متن گواهی‌نامه باید تصریح شود که فقط با عینک یا سمعک یا چه نوع وسیله‌ای می‌تواند رانندگی نمایند. آزمایش از داوطلبان ذکر شده در بند‌های ۵ و ۶ ماده قبل باید وسیله سه‌نفر افسر کاردان فنی شهربانی محل و یا نزدیک‌ترین مرکز استان یا فرمانداری کل که دارای سه‌نفر کاردان فنی می‌باشد و با وسیله نقلیه مخصوص انجام گیرد.

(اصلاحی ۱۳۵۴/۷/۱۹)- درخواست‌کننده ‌هر نوع گواهی‌نامه رانندگی باید مدارکی را که از طرف راهنمایی و رانندگی اعلام می‌شود به مراجع آگهی شده ارائه کند.

- ازمتقاضی اخذ گواهی‌نامه رانندگی قبل از سایر آزمایش‌ها باید آزمایش پزشکی به وسیله پزشکانی که شهربانی معرفی می‌نماید یا افسرانی که با و تجهیزات فنی مخصوص آزمایش مزبور مجهزخواهند بود به عمل آید.

(اصلاحی ۱۳۵۴/۷/۱۹)- هرگاه درخواست‌کننده گواهی‌نامه رانندگی در آزمایش‌های مربوط موفق گردد گواهی‌نامه رانندگی پس از مشاهده مدارک لازم صادر و به او تسلیم خواهد شد.

(اصلاحی ۱۳۴۷/۱۱/۶)- مدت اعتبار هر گواهی‌نامه در متن آن درج می‌شود. دارنده آن ملزم است که ظرف یک‌ماه پس از پایان مدت مقرر برای تمدید مدت اعتبار یا تعویض آن به گواهی‌نامه ‌هم‌ارز به شهربانی مراجعه نماید. شهربانی می‌تواند هنگام تمدید یا تعویض گواهی‌نامه از متقاضی آزمایش پزشکی مجددی به عمل آورد. هر گاه کسانی که مدت اعتبار گواهی‌نامه آنان منقضی شده قبل از اخطار مأمورین برای تمدید یا تعویض آن به شهربانی مراجعه نمایند از پرداخت جریمه معاف خواهند بود. تبصره- گواهی‌نامه‌های رانندگی سیاسی احتیاج به تمدیدمدت اعتبار ندارد

(اصلاحی ۱۳۵۴/۷/۱۹)- رانندگی با هر نوع تاکسی علاوه بر گواهی‌نامه رانندگی (اعم از پایه ۱ یا ۲) مستلزم داشتن کارت مخصوص رانندگی تاکسی است که از طرف راهنمایی و رانندگی صادر می‌شود. برای صدور این کارت راننده باید دارای شرایط زیر باشد: ۱- داشتن حداقل ۲۳ سال تمام ۲- انقضای ۱ سال تمام از تاریخ اخذ گواهی‌نامه رانندگی (در مورد گواهی‌نامه رانندگی پایه ۲) ۳- داشتن سواد خواندن و نوشتن ۴- قبول شدن در آزمایش شهر شناسی ۵- نداشتن سابقه محکومیت از حیث ارتکاب جنایات عمدی – سرقت – خیانت در امانت – اخذ مال به عنف و جنحه‌های مربوط به منافیات عفت

(اصلاحی ۱۳۴۷/۱۱/۶)- اگر گواهی‌نامه رانندگی یا کارت شهری مفقود شود یا از بین برود، دارنده آن می‌تواند تقاضای صدور‌ المثنی کند. شهربانی پس از احراز صحت ادعای درخواست‌کننده با دریافت مدارک لازم‌ المثنی صادر و به وی تسلیم خواهد نمود.